Yenen kazıkların hadi hesabı yok, anlaşılan. Bakınız nasılmış (Basından): Türkiye’de artan enflasyon ve hayat pahalılığı alınan maaşları eritti. İktidarın bayram ikramiyesine ve asgari ücrete kapıyı kapatması vatandaşı derinden etkiledi. İktisatçılar bunun nedeninin garantili projelerden dolayı enflasyon farkına bütçeden kaynak ayrılamaması olarak görüyor.
***
Kaynağın olduğunu ama başka yerlerde kullanıldığına dikkat çeken iktisatçılar döviz endeksli mevduat sahipleri, araç garantili köprüler, yollar ve hasta garantili hastanelere verilen desteklerin ciddi bir yük oluşturduğunu belirtiyor.
Devlet Planlama Teşkilatı eski uzmanı Prof. Dr. Uğur Emek, kaynakların özenli kullanılmasını belirterek, önceliklendirmenin önemli olduğunu vurguladı. "Birincisi, verimsiz projeye para aktarıyorsanız, öncelikle verimsiz olduğu için kötü bir projeye para aktarmış olursunuz. İkincisi de daha iyi bir projeden vazgeçmiş olursunuz. İki tane kötülük var burada" ifadelerini kullandı.
***
Şehir merkezinden uzak hastaneler, yeterli sayıda yolcunun kullanmadığı havalimanları, araç sayısı öngörülenden oldukça az olan köprü ve otoyollar…
***
Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı'na (TEPAV) göre hükümet, havalimanı projelerine 7,3 milyar, otoyol ve köprü projelerine 32,1 milyar, şehir hastanelerine 78,2 milyar, Akkuyu Nükleer Santrali için ise 35 milyar dolarlık gelir garantisi sağlamış durumda. Kamu özel iş birliği projelerine verilen gelir garantilerinin bütçede oluşturduğu toplam yük yaklaşık 153 milyar dolar.
***
Osmangazi Köprüsü'nde 40 bin, Yavuz Sultan Selim Köprüsü'nde 135 bin, Çanakkale Köprüsü'nde 45 bin araç geçiş garantisi bulunuyor. DW Türkçe'ye konuşan Emek, yapılan köprü ve otoyollarda gerçekleşen gelirlerin garanti edilenin altında kaldığına işaret ediyor: "Bu yolların, köprülerin kullanılmadığını görüyoruz. Çünkü yanı başında bedava devlet yolu var."
***
Sayıştay'ın tespitlerine göre, 2020 yılında Avrasya Tüneli için 25 milyon 376 bin 878 araç geçiş garantisi verilmişti. Ancak geçen araç sayısı 12 milyon 609 bin 103'te kaldı. Devletin kasasından tüneli işleten şirkete 456 milyon 310 bin TL ödeme yapıldı.
***
Emek, Osmangazi Köprüsü'nün ücretinin yapılan sözleşmeye göre 668 lira olduğunu söylüyor. Köprüden geçişi teşvik etmek için ücretin 184,5 liraya düşürüldüğünü ifade eden Emek, aradaki 483,5 liralık farkın bütçeden karşılandığını belirtiyor. Devam ediyor:
"Asgari ücretin 4 bin 250 lira olduğu bir ülkede İstanbul'dan çıkıp Gebze'ye İzmir, Bursa, Orhangazi, Balıkesir, Savaştepe'ye, İzmir'e gittiğiniz zaman o projede 1065 lira tek yönlü ödeme yapmanız gerekiyor sözleşmeye göre. Geri dönüşte 1065 daha yapacaksınız. Size yapar mı 2130 lira. Zamanla gördük ki bu ödenemez. Test yapılmış olsaydı ödenemeyeceğini önceden görecektik" dedi.
***
Ulaştırma Bakanı; mart sonunda hükümetin günlük 45 bin araç geçiş garantisi verdiği Çanakkale Köprüsü'nden bir günde 6 bin araç geçtiğini açıkladı. Emek, Çanakkale Köprüsü için de sözleşmede belirlenen 285 liralık geçiş ücretinin Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından 200 lira olarak açıklandığını hatırlatıyor. Buradan da geçiş başına 85 lira devletin kasasından ödeniyor.
***
Karayolları Genel Müdürlüğü'nün bütçesinin yüzde 65'inin garanti ödemelerine ayrıldığına işaret eden Emek, Çanakkale Köprüsü ile ilgili ise önemli bir detaya dikkat çekiyor. Köprüyü 2.023 metre yapmak için fazladan 513 metre uzatıldığını söylüyor: "Çanakkale köprüsünü yapmak 1960 yılından beri bu işletmecinin hayaliymiş. Ama onun hayalindeki proje, ki bunu yurt dışı kongrelerde falan sunmuşlar, 1.510 metreymiş. Niye 2.023 metre yapıyorsunuz? Cumhuriyet'in 100'üncü yılına denk geliyor, ne olacak öyle yapılsa diyorlar. Efendim o 1.510 metreyle 2.023 metreyi karşılaştığımızda arada yüzde 25 fark var. Köprünün maliyeti 3 milyar euro diyorsunuz. O zaman 750 milyon euroyu biz gösteriş için sokağa atmışız." Bu konuya yarın da devam edeceğiz.