Hani diyorlardı ya; “Bizden önce bir şey yoktu!” Sormak lazım, olmayan bir şey satılır mı? Satılan,“Bir şey yoktu!” denilen Cumhuriyet’in birikimleri. 70 milyar dolara yakın satış yapıldı. Sonuçta; 20 yılda yaklaşık 3,7 trilyon dolar kamu kaynağı kullanıldı, bugün ise, “bir avuç dolar” için kapı kapı dolaşıyoruz. Çalmadığımız kapı kalmadı.
***
“AKP 21 yaşında: Cumhuriyet’in bütün birikimini sattılar!”, başlığı atmış “sozcu.com” (13.08.2022). Olabildiğince tek tek saymışlar. Alıntıyı oradan; bazı ilave ve yorumları da biz yaptık…
***
AK Parti, 14 Ağustos 2001’de; “Bundan sonra hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” sözüyle kuruldu. Dün 21’inci kuruluş yıl dönümü kutlayan AKP, ekonomide, Türkiye tarihinde görülmemiş bir özelleştirmeye imza attı, cumhuriyetin kazanımı ve birikimi olan ne varsasattı.
***
Maliye Bakanı Kemal Unakıtan satış sürecini;“Satacağız satacağız. Her şeyi satacağız. Kâr edeni de satacağız, zarar edeni de satacağız. Devleti ekonomik faaliyetlerden kurtarıncaya kadar satacağız. Pamuk eller cebe. Yerli yabancı herkes gelsin” cümleleriyle başlatmıştı.İktidar dediğini yaptı ve Türkiye’nin en büyük şirketlerini, fabrikalarını, otellerini, limanlarını, enerji üretim tesislerini, elektrik ile doğalgaz dağıtım şebekelerini ve arazilerini yerli ve yabancı özel şirketlere sattı/kirayaverdi.
***
2002’den bu yana 273 kuruluşta hisse senedi veya varlık satış-devir işlemleri yapıldı. Bu kuruluşlardan 268’inde kamu payı kalmadı. 1986 yılından AKP’nin iktidara geldiği döneme kadar 8 milyar dolarlık özelleştirme yapılırken, 2002’den günümüze toplam 63 milyar dolarlık satış gerçekleştirildi.
***
AKP, iktidara gelir gelmez 2003 yılında tezgah üreticisi TAKSAN ile GERKONSAN satıldı. Aynı yıl limanlar, SEKA'nın kağıt fabrikaları ve kamu arazileri de satılarak toplam 187 milyon dolar gelir elde edildi.
***
2004’te özelleştirmelerde vites yükselten iktidar, 1 milyar 282 milyon dolarlık satış yaptı. TEKEL'in alkollü içecekler bölümü 292 milyon dolara satılırken, gübre üreten şirketler ve onların fabrikaları özelleştirildi. Eti Bakır 21,8 milyon, Eti Krom 58 milyon, Eti Gümüş 41,2 milyon ve Eti Elektrometalurji 15,3 milyon dolara satıldı.
***
Çayeli Bakır İşletmeleri 49,2 milyon, Karadeniz Bakır işletmeleri Samsun İşletmesi 11,1 milyon BET Kütahya Şeker Fabrikası 23,8 milyon, Amasya Şeker 1 milyon 250 bin dolara özelleştirildi.Türk Hava Yolları'nın hisselerinin yüzde 20'si 2004 yılında, yüzde 25’i ise 2006 yılında satıldı.Türk Hava Yolları'nın hisselerinin yüzde 20'si ise 177 milyon dolara borsada satıldı.
***
ESGAZ 43 milyon dolara, BURSAGAZ 120 milyon dolara satıldı. Sümer Holding bünyesinde yer alan fabrika arazileri de tek tek satıldı. 44 milyon dolara satılan Sümerbank Bakırköy İşletmesi‘ni ve 27 milyon dolara satılan TÜMOSAN izledi. Blok satıştan toplam 402 milyon dolar gelir elde edilirken, 2004’te689 milyon dolar değerinde tesis, varlık ve arazi satışı gerçekleştirildi.
***
2005’te iktidar toplam 8,2 milyar dolarlık özelleştirme yaparak rekor kırdı. Türk Telekom'un yüzde 55'i 6 milyar 550 milyon dolar bedelle Hariri Ailesi’ne satıldı. Daha sonra Türk Telekom kredi borçları ödenmeyince Türk bankalarına devir oldu oradan da Türkiye Varlık Fonu payları satın aldı ve yeniden kamulaştırılmış oldu. İstanbul Hilton Oteli binası ve arazisi 255 milyon dolara, Ataköy Otelcilik 62.7 milyon dolara, Ataköy Marina ve Yat İşletmeciliği 23.7 milyon dolara, Ataköy Turizm ise 33.5 milyon dolara satıldı.
***
2005’te305 milyon dolara Eti Alüminyum'un satışı oldu. Kıbrıs Türk Havayolları 33 milyon dolara, Adapazarı Şeker Fabrikası 45.7 milyon dolara blok olarak satılan kuruluşlar oldu. Yine bu yıl TÜPRAŞ ve PETKİM'in bir bölümü borsadan satıldı.TÜPRAŞ'ın yüzde 14.76'sı İsrailli iş adamı Sami Ofer'e453 milyon dolar bedelle devredilirken, PETKİM'in yüzde 35'i 273 milyon dolara halka arz edildi.
***
TÜPRAŞ'ın özelleştirme ihalesi Eylül 2005'te yapıldı ve 4 milyar 140 milyon dolar teklif eden Koç Holding-Shell ortak girişimi ipi göğüsledi.Erdemir, 2 milyar 770 milyon dolaraOYAK Grubu'na satıldı. Başak Sigorta ve Başak Emeklilik‘e 268 milyon dolara özelleştirildi. THY'nin yüzde 25'i 207.8 milyon dolara borsada halka arz edilirken, TEKEL'in Ankara'daki genel müdürlük binası da 100 milyon dolara TOBB'a satıldı.
***
Büyük Ankara Oteli 36,3 milyon dolar, Büyük Efes Oteli 121,5 milyon dolar, Büyük Tarabya Oteli ise 145,3 milyon dolara satıldı. 2006’da toplam 8 milyar dolarlık özelleştirme yapılırken, taşınmaz ve tesis satışından toplam 710 milyon dolar gelir elde edildi.
***
2007’de araç muayene istasyonlarını, Halkbank hisselerinin bir kısmını elden çıkartarak toplam 4 milyar 258 milyon dolar gelir elde etti. İstanbul Boğazı'na nazır Karayolları arazisi 800 milyon dolara, Mersin Limanı 755 milyon dolara, araç muayene istasyonları 613 milyon dolara, Halkbank'ın yüzde 25'i 1.8 milyar dolara satıldı.Azerbaycan devlet şirketi Socar, Petkim'i2 milyar 40 milyon dolara satın aldı.
***
TEKEL'in sigara bölümü ise 24 Haziran 2008'de 1 milyar 720 milyon dolara satıldı. Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş'nin sahip olduğu 9 santral510 milyon dolara özelleştirildi.2009’da2 milyar 270 milyon dolar özelleştirme gerçekleştirildi.
***
Yapılan satışlarda en büyük kalemi elektrik dağıtım şirketleri (EDAŞ) oluşturdu. Başkent Elektrik 1 milyar 225 milyon dolara, Sakarya Elektrik 600 milyon dolara, Meram Elektrik ise 440 milyon dolarakiraya verildi.21 EDAŞ’ın kirasından (ortalama yirmi yıl) yaklaşık 14 milyar dolar elde edildi.
***
AKP iktidarı, 2 binden fazla gayrimenkulü satmak için de özelleştirme portföyüne ekledi. Karayolları ve köprüleri de satılacak değerler listesine ekleyen iktidar, 30’a yakın kamu kuruluşunu daha satmayı planlıyor.