Bir de “sefalet endeksi” varmış… Dünya genelinde yapılırmış, bu ölçüm… Hiç duymamıştım. İlk defa rastladım, İYİ Parti Kalkınma Politikaları Başkanı Ümit Özlale hocamız açıklayana kadar. Merak ettim literatür taradım. Karşıma “doğruluk payı” sitesindeEmircan Yükselinçalışması çıktı (20 Kasım 2020). Berna Büyükbayrak katkı vermiş.
***
Hemen belirteyim, bu tür çalışmalar fotoğrafın tamamını vermez… Bazen, fulü alanlarda da kalabilir ama gidişat hakkında bize bazı ipuçları verebilir. Bu açıdan bakmak gerekir.
***
TheMisery Index (Sefalet Endeksi) ilk olarak ekonomist Arthur Okun tarafından ortalama bir vatandaşın ekonomik durumunu göstermek amacıyla oluşturuldu. Sefalet Endeksi’nin yıllar içinde farklı göstergelerin de eklendiği varyasyonları ortaya çıktı. Endeks puanı her ülkenin enflasyon oranı, işsizlik oranı ve bankaların oluşturdukları kredi faiz oranlarının toplamından yıllık kişi başına düşen milli gelir değişim oranının çıkarılmasıyla bulunuyor.
***
Farklı başlıklar altında da yayınlanan “Dünya Sefalet Endeksi” her yıl düşünce kuruluşu CatoInstitute tarafından kamuoyuyla paylaşılıyor. Yayınlanan bülten ile endeks sıralaması yanı sıra ülke puanlarını en çok etkileyen faktörleri de kamuoyuna açıklıyor. 2018 ve 2019’da endekse 95 ülkedahil edildi.2020 yılına dair yeni sıralamasında endekste 156 ülke yer alıyor.
***
Dünya Sefalet Endeksi’nde Türkiye’nin yıllar içindeki performansına bakıldığında, 2014 yılından bu yana yaşanan negatif bir seyir gözlemlenmekte.2020 yılına gelindiğinde ise Türkiye'nin Dünya Sefalet Endeksi'ndeki puanı 41,2 oldu. Böylece Türkiye, 156 ülke içinde kendine21. sırada yer buldu.
***
Bu endekste sıralamanın yükselmesi ülkede sefaletin arttığın, ekonomin kötüye gittiğini gösteriyor.Bunlara ek olarak 2013 yılından bu yana açıklanan raporların hepsinde de Türkiye’nin endeks puanını etkileyen en önemli faktörün ülkedeki faiz oranı olduğu belirtildi.
***
Küresel ölçekte incelenen sefalet endeksinde dünya ülkelerine bakıldığı zaman 2020 yılında listenin başında enflasyonun rekor seviyelere ulaştığı Güney Amerika ülkesi Venezuela bulunuyor. 3.827 puana sahip Venezuela'yı, 547 puanla Zimbabve takip ediyor. Venezuela’nın Dünya Sefalet Endeksi'ndeki puanı ikinci sıradaki Zimbabve’nin yaklaşık 7 katı.
***
Listede ikinci sırada yer alan Zimbabve'yi 193.9 puanla Sudan takip ederken, Sudan'ı da 177.1 ile Lübnan takip ediyor. Listede beşinci sırada yer alan ülke ise 145.3 puanla Surinam.
***
Surinam'ı 105.7 puan ile Libya takip ederken ardından gelen Arjantin, 95 puan ile listede yedinci sırada yer buluyor. Bunun yanı sıra İran 92.1, Brezilya 53.4 endeks puanı ile listede yer alırken 41.2 puan (2020) ile Türkiye listede 21. sırada yer alıyor.
***
Venezuela ve İran’ı etkileyen en önemli faktörler enflasyon oranları olurken, Arjantin ve Brezilya’nın endeks puanları da Türkiye gibi en çok faiz oranlarından etkilenmiş. AK Parti’nin ustalık dönemi seyri şöyle: 2013 %32,7; 2014 %29,4; 2015 %28,6; 2016 % 30,7; 2017 %30,9; 2018 %53,3 ve 2020 % 41,2.
***
Endekste yer alan Avrupa ülkeleri içinde sefalet endeksi puanının en yüksek olduğu ülke Türkiye oldu. Bunların dışında 156 ülke arasında listenin son sıralarında ise Japonya, Katar, Çin, İsviçre yer alıyor. Endeksteki puanının düşük olması bu ülkelerde ekonomik göstergelerin iyi olduğunu gösteriyor.
***
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye’deki Sefalet Endeksi 2022 yılındaki artışla rekor kırarak 2. Dünya Savaşı dönemini de geçti. Bakınız, nasılmış?
“İYİ Parti Kalkınma Politikaları Başkanı Ümit Özlale, ekim ayı enflasyon rakamlarının açıklamasının ardından değerlendirmelerde bulundu.TÜİK istatistiklerinin grafiklerini paylaşan Özlale, Türkiye'deki Sefalet Endeksi'nin 2022/Ekim yılında 2. Dünya Savaşını geçerek rekor kırmasına dikkat çekti.
***
Özlale, “Epistemolojik kopuş etkisini gösterdi: 2. Dünya Savaşı’ndan bu yana sefalet bir yılda bu kadar hızlı artmamıştı! Ekim 2022 itibariyle sefalet endeksi Cumhuriyet tarihinin en yüksek ikinci düzeyine çıkarken, sefaletin yıllık değişiminde ise rekor kırıldı” dedi.
***
Ümit Hoca, bir grafik daha vermiş. Bu grafikte şunları görüyoruz. Özlale, bir önceki yıla göre değişimleri vermiş. 2. Harbin etkisi ile 1942’de bu endeks 47,5 olmuş. 1980’de 24 Ocak kararlarının alındığı günlerde 38,92, 1994 krizinde 39,80, 2022/Ekim’de 47,93 oldu. Hocamız, “Cumhuriyet tarihinin en yüksek ikinci düzeyi”, derken haksız mı yani?
***
Türkiye'de Sefalet Endeksi'nin bir önceki yıla göre değişiminin yüzde 47,93 olduğuna dikkat çeken Özlale şunları söyledi: “Zenginlikte, refahta dünya birincisi olabilecek ülkemizi sefalet lideri yapanlara Victor Hugo’dan bir alıntı bırakalım: “Eğer bir evde sefalet varsa, bir aile yoksulluğun, cehaletin, düşkünlüğün korkunç pençelerinde can çekişiyorsa; bundan o memleketin devleti sorumludur.”