KAYSERAY, Büyükşehir Belediyesi Ulaşım AŞ’ye bağlı, Hafif Raylı Sistem bölümünün kısaltılmışı. Kısaca, aynı almasa da Tramvay diyeceğiz. Bu hizmet de, Başkan Özhaseki döneminde gerçekleşti. Şehir Hastanesi bağlantısı, Ulaştırma Bakanlığı tarafından bu dönemde yapıldı. Talas-Halef Hoca bağlantısı da yapım aşamasında. Bunu da Büyükşehir yapıyor, yanılmıyorsam.
***
Her hizmetin bir bedeli olduğuna; kentlerin kaliteli fakat pahalı mal ve hizmet servis ettiğine inananlardanım… Hem hizmete talip olacaksın ve hem de bedel ödemeyeceksin; yok böyle şey. Ama hizmet verenlerin deinsaf ölçüsünü elden bırakmamaları gerektiğine; külfeti dengeli dağıtması gerektiğinede inanırım… Denge sağlanmazsa, zulüm de başlar…
***
Bunu yaparken de, siyasal popülizmden uzak durulması gerekir… Siyasal destek vermesi muhtemel kesimlere, gereğinden fazla ayrıcalık yapmaları doğru değildir… Bu, birilerinin üzerinden, diğerlerine kaynak aktarmak demektir…
***
Mesela, belediyelerin yapmakla yükümlü oldukları su, ulaşım gibi kamusal hizmetlerden “kâr” etmesi beklenmez, aslında “kâr” edemez de, doğası gereği…
Önemli olan, “zararı” minimize edebilmek; kabul edilebilir seviyelerde tutabilmek… Acaba, ulaşım da durum böyle mi?
***
Mesela, 65 yaş ve üstünün, toplu taşım araçlarında “bedava” seyahatine bir ölçü getirmek gerekir. Sanırım, ayda yüz biniş… Bu, fazla… Mesela, altmış ya da yetmiş binişe düşürmek gerekir. Zira, aksi takdirde bunun ceremesini, paralı binenler, öğrenciler ve halk otobüsü sahipleri çekiyor…
***
Unutmayın, toplu otobüs taşımının neredeyse, yüzde 85’i özel halk otobüsleri tarafından karşılanıyor. Bunlar, para kazanamazsa “klima çalıştır!”, “aracı yenile!” deme hakkın da olmaz. Çok merak ettim gerek belediyeye ve gerekse kişilere ait otobüslerin ortalama yaşı kaç?
***
Mesela, yıllar öncesi, Kayseri’de, “tramvay” çalışmaları yapılırken, bu hizmetten yılda 15-20 milyon lira kâr beklentisi içerisindeydi, Büyükşehir yetkilileri… Örnek olarak da BursaRay’ı vermişler, yılda 20-25 milyon lira kâr ettiğini ileri sürmüşülerdi…
***
Bu fakir; “Fazla abartıyorsunuz, bırakınız kârı, yılda bu hizmetten 5 milyon lira zarar ederseniz, öpüp de alnınıza koyun!”, demişti. Peki, ben nereden biliyordum? Az çok mühendislik vardı ve bu tür hizmetlerin, doğası gereği zarar edeceğini, bildiğimdendi…
***
Önce, KAYSERAY’ın bilançosu ayrı verilirken, biz de yukarıdaki uyarılarımızı hatırlatırken, bir de baktık, tüm ulaşım hizmetlerini, bir bilanço halinde yayınlamaya başladılar. Sonra, verdikleri en son “Faaliyet Raporu” da 2020 yılına ait… Takip eden yıllara ait “Faaliyet Raporları”narastlayamadım, sitelerinde. Sitelerin, güncel olmasında yarar var…
***
Fakat ararken, 2021 tarihli bilançoya rastladım. Burada, “Dönem kâr ve zararı olarak”166,5 milyon liraverilmiş. Bu,2020 yılı için de 128,3 milyon lira olarak verilmiş. Tabii, “bilanço tekniğini” bilemediğim için bunun kâr mı yoksa zarar mı olduğunu anlayamadım. Fakat bunu, “zarar” olduğu muhakkak…Kabul edilebilir mi? Bilemiyorum.
***
Şunu belirteyim, normal yıllarda 130 milyon civarında yolcu taşınıyor, sistemde… Bunun dörtte ya da üçte bir raylı sistemle… Mesela bu oran pandemi döneminde,2020 yılında,yarıya karşılık gelmiş. 2020 yılında otobüsle 48,7 milyon (Bunun 6,4 milyonu belediye otobüsü), tramvayla 23,3 milyon yolcu taşınmış.
***
Tabii, sonraki yıl verilerini bilmiyoruz. Ama raylı sistem için, ta başında öngörülen, “saatte, tek yönde” taşınacak yolcu sayısının (2020 yılı ve OSB-Doğu Garajı arası için) çok çok altında kalındığını rahat söyleyebiliriz. Yani, müellif firma tarafından yapılan tutmadı. Belli ki, “sabunlamışlar!” Bunu da çok yazdım, detaya girmiyorum.
***
Bu vesile ile ta başından beri ileri sürdüğüm, bence bir yanlış planlamadan söz edeceğim. Tramvay, iki “ana aks” üzerine inşa edilecekti… Birincisi; OSB-İLDEM, ikincisiTalas-Erkilet… Cumhuriyet Meydanı merkez olacaktı… Bunlara, “gözler/hatlar” ilave edilecekti.
***
Tabii bunu yaparken, diyelim,Anatamir-Çiftekümbetler ve Endüstri Meslek Lisesi-Emniyet müdürlüğü arası yeraltından olacaktı… Meydan’da kesişecekti. Ortaya çıkan görüntü kirliliği ve trafik sıkıntısı da söz konusu olmayacaktı. Hem, yeraltı kısmını, “aç-kapa tünel” usulü ile yapmak da çok kolay Kayseri’de… Topoğrafya, buna oldukça müsait…
***
Maliyetini, finansmanı nasıl sağlanır, bilemem ama AK Parti’ye inanılmaz destek veren Kayseri’den, Merkezi Hükümet bunu esirgememeliydi… Konya, verdiği oyun fazlasıyla karşılığını aldı ama Kayseri, “Seymen” gezdi.
***
Peki, bir yıl önce, 22 Temmuz’da temeli atılan Yerköy-Kayseri hızlı treni ne oldu? Yoksa tren geldi de “Fakılı”da duruyor mu? Vallahi, gençliğimizde tren Fakılı’da dururdu ama buharlı trenin su alması için…