Ulaşım ile ilgili siyasal söylemleri, propagandaları dinlerken, Karayolları Genel Müdürlüğü (www.kgm.gov.tr/) sitesinden aldığım şu bilgileri akılda tutmak ve gelinen noktayı bir “sürecin” bir sonucu olduğunu unutmamak gerekir. Öyle ya; kimse, “ayranım ekşi!” demediği gibi, “nalıncı keseri” misali, “bizden önce ne vardı ki!” diyerek, hep kendine, hep kendi yönetimine yontuyor.
***
1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti ilan edildiğinde; ulusal sınırlarımız içinde, bugünkü anlamda “Karayolu” niteliğinde olmayan, 13.900 km'si “stabilize şose” ve 4.450 km'si “toprak” olmak üzere, toplam 18.350 km. yol ve 94 adet köprü vardı.
***
1948 yılında yeni bir atılım yapılarak, o zamana kadar kazma, kürek ve insan gücüne dayanan çalışmalardan makineli çalışma dönemine geçilmiş ve mevcut yolların envanteri çıkarılarak Türkiye'nin ulaşım ihtiyacını karşılayacak bir yol ağı belirlenmiş.
***
1923-1947 yılları arasında yapılan çalışmalar sonucunda, karayolu uzunluğu 43.743 km'ye ulaşmış. Demek ki, 1950 öncesi sadece demiryolu değil karayolu da dikkate alınmış. Bu notu da, bu ülkede “karayolu seferberliğini Demokrat Parti başlattı!”, diyen “sağda vuruşanlarla”, “Demokrat Parti, demiryolunu bıraktı, karayoluna ağırlık” verdi diyen “solda vuruşanlara” ithaf ederim. Tabii yazının tümünü, “bizden önce ne vardı ki?” diyenlere de…
***
Günümüze gelindiğinde 2020 yılı itibarıyla, “Karayolu niteliğine” haiz toplam 65.110 km. “devlet ve il” yolu var. Bunun içinde, “sathi kaplama” (37.922 km., %36) ve “asfalt betonu” (23.707 km., %58) toplamın %94’ünü oluşturmakta. Diğerleri ise “parke”, “stabilize”, “toprak” ve “geçit vermez” olarak tanımlanıyor. Tabii, Cumhuriyet ile birlikte, farklı nitelikte, 300 bin km.’nin üzerinde “Köy Yolu” yapıldığını da unutmayalım.
***
2002 yani AK Parti öncesi “Devlet ve İl yolları” uzunluğu, 61.368 km.. Bu dönemde, 19 yılda ilave yol, 4 bin km. civarında. Bunun bir diğer anlamı da şu: Demek ki, 2002 öncesi, yol ağının “ana omurgası” oturmuş… İşte bu yollar, sanırım çok az bir “kamulaştırma bedeli” ödenerek duble yola dönüşmeye başlamış. Yani, kamulaştırmalar daha önce yapılmış. Yine ilave 4 bin km.’nin önemli bir kısmı otoyol olarak karşımıza çıkmakta.
***
Yine bu süreçte, özellikle 2002 sonrası, “asfalt betonu”nun arttığını görmekteyiz. Bunun bir anlamı da şu; Karayollarımız ağırlıklı olarak “duble yola” dönüşmeye başlamış. 2002 öncesi, 6 bin km. civarında olan “duble yol”, bugün 30 bin km.’lere ulaştı. Tabii, bu iş için ne kadar para harcandığı kamuoyuna açıklanmıyor.
***
Bir de, Karayolları sitesinde verilen “iki köprü” ve “otoyol” gelirleri yıl yıl, araç sayısı, dolar ve TL bazında geliri verilirken, bu bilgiler de kaldırıldı. Neden? O zaman aklımda kalan son bilgiyi vereyim: 2002 sonrası toplam gelir 7 milyar dolar civarında. Yani, “bizden önce ne vardı ki?” sorusuna güzel bir cevap değil mi bu?
***
Şimdi temel soru şu: Acaba 1923 yılında neden duble ve otoyol ile başlanmadı? Bu maddeten ve işin gereği mümkün değildi. Aksi, halkı yanıltmadır. “Bizden önce duble yol, otoyol var mıydı?” diyerek “algı” oluşturmaktır.
***
Bunu, yine Karayolları sitesinden aldığımız, “süreçler” güzel anlatmakta. Cumhuriyetin ilk yıllarında ulaşımda, dönemin en çağdaş teknolojisi olan demiryolu yapımı ağırlık kazandı, ancak bir süre sonra demiryolunun tek başına yeterli olmadığı, sistemin ucundaki ulaşım için karayoluna ihtiyaç olduğu görülerek, 1929 yılında Nafia Vekaleti (Bayındırlık Bakanlığı) içinde Şose ve Köprüler Reisliği kurulmuş, çıkarılan yol kanunu ile karayolu yapım çalışmalarına hız verilmiş.
***
Cumhuriyet Döneminde Karayollarının Gelişiminde Kilometre Taşları şöyleymiş:
- 1925 Yol Mükellefiyeti Kanunu 1929 1525 sayılı Şose ve Köprüler Kanunu,
- 1934 Şose ve Köprüler Reisliğinin kuruluşu,
- 1937-38 1. derecede önemli 22 bin km’lik karayolu ağı programı hazırlanarak uygulanmaya başlanması,
- 1939 İlk Karayolları Bölge Müdürlüklerinin temeli atılır ve İran Transit Yolu, İzmir, İstanbul ve Mersin’de olmak üzere 4 tane bölge müdürlüğü kurulur.
- 1948 Yol yapımında kazma kürekten makineli çalışma dönemine geçiş 1950 Karayolları Genel Müdürlüğünün kuruluşu.
***
Yıllara Göre Yol Politikaları ise şöyleymiş:
- 1923 Erişilebilirliği Sağlayan Yollar
- 1950 Yaz-Kış Geçit Veren Yollar,
- 1960 Asfalt Sathi Kaplamalı Yollar,
- 1970 Bitümlü Sıcak Karışım Kaplamalı Yollar,
- 1985 Otoyollar
- 2003 Bölünmüş Yollar,
- 2013 Akıllı Yollar ve Yap-İşlet-Devret modeliyle gerçekleştirilen büyük projeler.
***
Efendim durum böyle, kimse, kendisine bir pay çıkartmasın. Bu işin doğası böyle, kanarsız uçulmaz.
İsterseniz konuyu tatlıya bağlayalım, ünlü Karayolcu ve Karayolculuğun atası, dönemin ünlü sadrazamı Halil Rıfat Paşa’nın (1827-1901); “Ulaşamadığın yer senin değildir!”
***
Tüm emeği geçenleri saygı ile anıyorum.