“İSO ilk ve ikinci 500 Sanayi” çalışmaları, İstanbul Sanayi Odası (İSO) klasiği haline geldi. Bu, yarım asrı aşan bir süredir devam ediyor. Bunlar, sanayimizin adeta röntgeni gibi. O nedenle, çok önemli ve ilgililerin dikkatle takip etmeleri gereken bir değerler yumağı.
İlki, her yıl bugünlerde açıklanır. “İkinci 500” ise, Haziran sonu ya da Temmuz başına sarkar. İSO Yönetim Kurulu Başkanı bir basın toplantısı ile açıklar. Yine öyle yaptı. Çok doyurucu bilgiler verdi, Başkan Erdal Bahçıvan. Adeta çalışmanın özeti idi…
***
Açıklanır açıklanmaz, adet-i veçhile ilgili ilgisiz kişi ve kurumlardan açıklamalar geldi. Adeta bunlar, bir önceki yılın kopyası gibi… İlgili servisler, “kopyala-yapıştır” yapıyor. “Tebrik” ediyorlar, “başarılar!” diliyorlar. Kayseri’de de öyle oldu…
***
İnancımı söyleyeyim; açıklama yapanların özellikle belediyeler, oda ve OSB başkanlarının hiç birisi, bırakınız künhüne vakıf olmayı, İSO Başkanı’nın açıklamasını bile okumamıştır. Ben ise yaklaşık 25 yıldır takip eder, köşeme taşır; “Bilgi Notu” başlığında, çeşitli insanlar ile paylaşırım. Şimdi de, yerimin elverdiği ölçüde, İSO İlk 500’ü (2020) paylaşmak ve bir değerlendirme yapmak istiyorum.
Önce Kayseri Sanayi Odası’na (KAYSO) kayıtlı ve listeye giren 15 firma ile ilgili bazı bilgiler vereceğim sonra, ülke geneline değineceğim. Bu çalışmayı, yıllardır takip ederim dedim. Gerek “ilk” ve gerekse de “ikinci 500” sanayi bağlamında Kayseri “kabızlık” hali yaşıyor. Yeni firma sokamadığı gibi, sayıca da artmıyor.
Mesela, “İlk 500” seyrine bakarsanız; 2016’da 14, 2017’de 16, 2018’de 18, 2019’da 15 ve 2020’de 15 firma girmiş bu kategoride… Bir iki firma hariç, yıllardır hep aynı firmalar. Nitekim 2019 ve 2020 klasmanına giren firmalar aynı. Demem o ki; “Batı Yakası’nda değişen bir şey yok!”
***
Bir ilginç tespitim de şu: Neredeyse, firmaların yarısı eski Boydak, yeni ismi ile Erciyes Anadolu Holdinge ait… Bunların ağırlığı devam ediyor. Bu gruba ait HES Kablo, “Üretimden net satışlarla” yine birinci, genel de 101. sırada. Bunu iki yıldır, Kayseri Şeker takip ediyor. Şeker’in klasmandaki yeri; 2020’de 121., 2019’da 124. sıra.
Üçüncü sırada, sürekli yükseliş gösteren Mega Metal var. Benim de emekli olduğum yer. O zaman ismi, ELBAK idi. HES Kablo’dan ayrılan Hacılarlılar kurmuştu. Kötü yönetim sonunda firma el değiştirdi. Aksekili bir aile sahibi oldu. On küsur yıl içerisinde, ülkenin sayılı tesisi haline getirdiler. Sektöründe de sanırım, Sarkuysan ve Erbakır’dan sonra üçüncü sırada…
***
Diğer firmalara gelince, sırasıyla: Has Çelik, İstikbal, Bellona, Yataş, “İsim vermeyen”, Sersim, Boyteks, Femaş, Boyçelik, Form Sünger, Orta Anadolu ve Erbosan. Bir dönemlerin flaş tesisi Orta Anadolu’nun 14. sırada olması dikkat çekici. Bir yıl önce de 12. sıradaymış. Genelde de 397. sırada. Giderek irtifa kaybediyor.
***
On beş firmanın, sıralamaya esas, “üretimden net satış” toplamına baktığımızda 19,8 milyar liralık bir hâsılat elde etmişler. Bu ise “İlk 500” toplamı 1.179 milyar lira satışın yüzde 1,7’si kadar. Bu sonuç, bizim sürekli tekrarladığımız; “Kayseri, ülkenin ortalama yüzde 1,5’i kadar” iddiamızı doğrular nitelikte.
***
Toplamımız, genel sıralamada sekizinci sırada (20,7 milyar lira) bulunan TOFAŞ’ın “net satışı” kadar. Bunu şunun için verdim. Kayseri/15 sadece bir TOFAŞ kadar satış yapabiliyor. Birinci sırada ki TÜPRAŞ’ın, “üretimden net satışı” 58,6 milyar lira. İkinci sırada, 45,2 milyar lira ile FORD ve üçüncü sırada 31,2 milyar lira ile OYAK-RENO var…
***
Olmayan Kayseri’yi “uçururken” bu rakamları bilmek lazım. Sıralamaya girenlerin tamamına yakınının mazisi 20 yıl aşkın, bir süre. Ayrıca; Bu oran yani yüzde 1,7, yıllardır değişmez. “Kayseri, sürekli kabızlık hali yaşıyor!”, derken kastım bu efendim.
***
2020’de ülke sıralamasında 491. sıraya oturan ERBOSAN’ın “üretimden net satışı”, 588 milyon lira. Kayseri’de, bir milyar lirayı aşan sekiz firma var.
***
Kayseri/15’in 12’si ihracat yapmış gözüküyor. Toplamı da 729 milyon dolar kadar. Kayseri ihracatının (2.104.588.252 dolar) üçte biri kadar. “İSO/İlk 500” ihracatı toplam ise, 64,1 milyar dolar. Ülke toplam ihracatı ise, aynı yıl, 170 milyar dolar. Kayseri, bunun yüzde 1,2’sini sağlamış. Bu bize, Kayseri büyük sanayilerinin daha çok iç piyasaya çalıştığını göstermekte.
***
Kayseri birinci sırasında 150 milyon dolar ihracatla, MEGA Metali görmekteyiz. İkinci sırada 124 milyon dolar ile FEMAŞ var. Üçüncü sıraya 96 milyon dolar ile HES Kablo oturmuş.
***
İstihdam verilerine gelince: 10 firma istihdamını vermiş. Bunların toplamı 16.566 kişi. İlk sırada, 2.935 kişi ile İSTİKBAL var. BELLONA 2.906 kişi ile ikinci, YATAŞ ise 2.876 kişi ile üçüncü sırada. “İSO İlk 500”, 717 bin kişi.
***
Bir teklifimi tekrar edeyim. Sanayi Odası mı yoksa Ticaret Odası mı yoksa Serbest Bölge mi yoksa OSB’lerden birimi olur bilmem… Bu çalışmanın Kayseri ayağını, tüm irili ufaklı üretim tesislerinin, bir topografyasını çıkartmalarını öneririm. Çok önemli bir çalışma olur bu… Sermaye ve kapasite kullanımı; yerli/ithal girdisi, AR-Ge giderleri, birim üretim/ihracattaki enerji miktarı, inovasyon ne durumda. Geleceğe rehber olur...
***
Evet. Kısaca, Kayseri’nin hali böyle. Kısmetse yarın, ülke genelini vermeye çalışacağım.