İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından her yıl gerçekleştirilen "Türkiye'nin İlk 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2021" araştırma sonuçları açıklandı. Buna göre 18 Kayseri Sanayi Odası (KAYSO) üyesi firma yer aldı. 2020’de 15 KAYSO üyesi yer almıştı. Temenni ederiz, daha yüksek rakamlara çıkarız. Ama unutmayalım 2018’de yine 18 KAYSO üyesi vardı… Son altı yılın ortalaması ise 15,7…
***
Genel baktığımızda; Son yıllarda sayısal olarak düşüş eğiliminde olmasına karşın en büyük pay 158 firma ile halen İstanbul Sanayi Odası’na ait (2016’da 180). İstanbul’u 41 kuruluş ile Kocaeli Sanayi Odası ve 40 kuruluş ile Ege Bölgesi Sanayi Odası izliyor. Bunlara birinci lig de diyebiliriz.
***
Bu odalarımızın ardından ise 33’er kuruluş ile Ankara Sanayi Odası ve Gaziantep Sanayi Odası geliyor. Bunlara da “ikinci lig” dersek haksızlık yapmış olmayız.
***
18 kuruluş ile Kayseri Sanayi Odası ve 16 kuruluş ile de Bursa Ticaret ve Sanayi Odası takip ediyor.Kahramanmaraş’ta yükseliş var, 2021’de 13 üyeye çıktı. Adana 12, Denizli ve Manisa 10 kuruluşla girmiş listeye. Bunlar da üçüncü lig olabilir.
***
Balıkesir, Konya, Mersinve Sakarya 7 üye ile yerini alıyor.
***
En büyük kuruluşumuz 136,8 milyar liralık satışlarıyla Tüpraş oldu. 67,3 milyar lira ile Ford Otomotiv ikinci sıradaki yerini korudu. Üçüncü sıraya 55,2 milyar liralık üretimden satışlarıyla üç sıra birden yükselen “Star Rafineri” geldi. Dördüncü sırada Toyota Otomotiv46,2 milyar liralık satışıyla yer aldı. Beşinci sıraya 38,7 milyar liralık üretimden satışlarıyla “İskenderun Demir ve Çelik”oturdu.
***
“İlk 5” bunlar. 10. sırada da 26,6 milyar liralık üretimden satışlarıyla “TOFAŞ” yer buldu. “İlk 10 büyük kuruluş” arasında yer alan firmalar bir önceki yıla göre değişmezken sıralamalarda farklılıklar yaşandı.
***
Bence, araştırmanın can alıcı noktası şurası. Üretimde, “katma değer” yaratan “yüksek teknoloji” ürünü oranı ne? Bu, 2019’da yüzde 6,9, 2020’de yüzde 6,4 ve 2021’de yüzde 6,1 olmuş. Kayseri de durum bunun çok çok altında olduğunu sanıyorum. Eğri oturup doğru konuşalım. Bu oran yüzde 25-30 bandına çıkamazsa, dünya ekonomi liginde “birinci sınıf” ülkeler arasında yer alamayız.
***
İlk rakam 2021, ikinci rakam 2020 sıralamasını; üçüncü rakam 2021 yılı, yaklaşık, milyar TL olarak,“üretimden net satışları” göstermek üzere, 18 firmanın sıralaması (2021) şöyle:
Mega Metal (100, 124; 4,0), Kayseri Şeker (106,121; 3,9), HES Kablo (107, 101; 3,9), Hasçelik Kablo (109, 143; 3,9), İstikbal Mobilya (Merkez) (206, 166; 2,3), YATAŞ (232, 201; 2,1, Boyçelik Metal 267, 301; 1,8), Bellona Mobilya (Boytaş) (285, 196; 1,7), Sersim Dayanıklı Tüketim (304, 299; 1,7), Form Sünger (318,311; 1,6), İsminin açıklanmasını istemeyen (325, -; tahmin 1,6), FemaşMetal(340, 307; 1,5), Şirikçioğlu İplik (364, -; 1,4), BoyteksTekstil (372, 304; 1,4), Orta Anadolu (373, 397; 1,3), ERBOSAN (388, 491; 1,3), İpek Mobilya (466, -; 1,1) veCoreal Alüminyum (466, -; 1,0)
***
Emekli olduğum, elektrolitik bakır tel ve türevlerini üreten Mega Metal’de (eski Elbak), “sahip” ve “anlayış” yer değiştirince önemli bir sıçrama yaptı… Kayseri liginin ilk sırasına oturdu. Aslında, Mega’da ki bu değişim incelemeye değer.
***
İSO İlk 500’de üretimden satışlar, 2020’deki 1,2 trilyon lira olan seviyesinden, yüzde 73,8’lik artışla 2021 yılında 2 trilyon lirayı geçti. Artışın yüksek olmasında ihracattaki büyüme ile döviz kurları ve enflasyondaki hareketlenme etkili oldu.
***
Kayseri/18’in “üretimler net satış” toplam, yaklaşık, 37,4 milyar lira. 2021“İlk 500”ün “üretimden net satışı” toplamının yüzde 1,87’si kadar. Bir de Kayseri/18’in toplamı ancak İskenderun Demir Çelik’in üretimi (38,7 milyar TL)kadar edebiliyor.
***
Kayseri/18’in 13’ü ihracat yapmış. Toplamı da 1,2 milyar dolar… 2021yılı Kayseri ihracatının üçte biri kadar. Bu, yeterli mi? Bilemiyorum. İhraç ürünlerinin niteliğini de… Bu konunun KAYSO ve Ticaret Odası tarafından irdelenmesinde yarar var. Tabii, ilgilerini çekerse.
***
Bir hatırlatma yapayım: Yüksek ihracat yapanlara baktığımızda, tamamına yakının, “enerji” ve “emek” yoğun, “yükte ağır, paha da hafif” üretim yaptıklarını görmekteyiz. Önemli bir handikap bu… Kayseri bu kısırdöngünün içinden bir türlü çıkamadı.
***
2021’de ülke ihracatı 225 milyar dolar. “İSO İlk 500”’ün ise 85,5 milyar dolar. Genelin yüzde 38’i kadar. Kayseri/13’ün ihracatı ülkenin yüzde 0,5’i ve “İSO 500”’ün yüzde 1,4’ü. Kayseri toplamı (3,6 milyar dolar) ülkenin yüzde 1,6’sı…
***
Hemen hemen tüm konularda Kayseri, ülkenin yüzde 1,0-2,0 arasında bir yerde… Bu oran uzun yıllardır değişmiyor. Demem o ki; ülke rakamını biliyorsanız, bunu yüzde 1,5’unu alın Kayseri’yi bulursunuz. Büyük oranda yanılmazsınız… Bunun tersi de doğru. Neticede, bazı büyüklerimizin anlattığı Kayseri, “uçan, kaçan” olmayıp, ülkenin “zekatı” bile değil. Kayseri, bu tuzağa düştü, kurtulması çok zor…
***
İstihdama gelince; Kayseri/18 içinden 12 firma bildirmiş istihdam rakamını. Neden tamamı değil? Bilmiyorum. Bildirenlere bakarsanız yaklaşık 17 bin kişi. Bu da 757 bin kişi olan “İSO İlk 500”istihdamınınyüzde 2,2’sine karşılık geliyor. Yataş, 3.221 kişi ile ilk sırada. Bunu 3.056 kişi ile İstikbal ve 2.688 kişi ile Bellona takip ediyor.
***
Benim ilk tespitlerim bunlar. 1968’den beri yayınlanan adeta bir sanayi klasiği haline gelen bu çalışmandan, Ülke ve Kayseri sanayisi adına çıkartılacak çok önemli sonuçlar var. Mesela, Kayseri bir “doktora” konusu olabilir. Konu araştıranların dikkatine sunarım. Bir de KAYSO ve Ticaret Odası’nın, ciddi manada bir araştırma yaptırması, Kayseri sanayisinin röntgenini çıkartma bağlamında yerinde olur diye düşünüyorum.
***
Sanayicilerimiz başta olmak üzere üretim yapanlara, kurum ve kuruluşa başarılar diliyor, “iyi ki de varsınız!” diyorum.