TÜİK, 2022 ve geçmiş yıllar için, İller bazında Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’yı (GSYH) açıkladı.Ülkemizin, cari fiyatlarla Gayrı Safi Yurtiçi Hasılası 15,011 trilyon lira; Zincirlenmiş Hacım Endeksiyle (ZHE) (eski sabit fiyatlarla) 2,1 trilyon liraolmuş.
***
Kayseri’yi sual edecek olursanız, yıllar itibarı ile bir sıçrama olmadığı gibi geriye gidiş söz konusu. ZHE’ne göre 28,8 milyar lira; cari fiyatlarla 211,5 milyar lira. Yani, ülkenin yüzde 1,4’ü. Çapımız bu, vüsatımız bu. Hasılı kelam, ülkenin “zekatı” bile değiliz. Afur tafur yapanların kulakları çınlasın.
***
İl düzeyinde cari fiyatlarla GSYH hesaplamalarına göre; 2022 yılında İstanbul 4,6 trilyon TL ile en yüksek GSYH'ye ulaştı ve toplam GSYH'den %30,4 pay aldı. “İstanbul’un taşı toprağı hâlâ altın!”
***
İstanbul'u, 1,3 trilyon TL ve %8,9 pay ile Ankara, 972, 2 milyar TL ve %6,5 pay ile İzmir izledi. İzmir’i Kocaeli ve Bursa takip etti. GSYH'den en yüksek payı alan “ilk beş” il, toplam GSYH'nin %53,9'unu oluşturdu.
***
Cari Fiyatlarla; İl düzeyinde GSYH hesaplarında son üç sırada 11,3 milyar TL ile Tunceli, 10,5 milyar TL ile Ardahan ve 8,3 milyar TL ile Bayburt yer aldı.
***
Kişi başına GSYH'de Kocaeli 302,8 bin TL ile ilk sırada yer aldı. Kocaeli'ni, 287,5 bin TL ile İstanbul ve 253,5 bin TL ile Tekirdağ izledi.
***
İl düzeyinde kişi başına GSYH hesaplamalarında, 64,4 bin TL ile Şanlıurfa, 55,3 bin TL ile Ağrı ve 54,3 bin ile Van son üç sırada yer aldı.
***
Ülkemizde, kişi başına GSYH 10.659 dolar. Kayseri, 8.876 dolarla, bunun altında ve 26. sırada. Yani, yere göğe sığdırılamayan Kayseri’nin durumu bu…“Kayseri, giderek kan kaybediyor!” derken, anlatmak istediğimiz buydu. Tabii, geçmiş yıllara bakınca bu konjonktürel değil, süreklilik arz eden bir husus olduğunu görüyoruz.
***
Hızlı tren derken, otoyol derken, havaalanı hizmet birimlerinin genişlemesi derken, ezbere konuşmuyorduk… Kayseri, giderek “buyrunHacıabi!”leşen bir il konumuna geldi. “Hacıabileşen” bir kente bırakınız yabancıyı, yerli turist bile gelmez.
***
Aykırı sözler sarf eden, uluslararası çapta bir bilim insanı, bana, bir imzalı kitabını göndermiş, tam kitap fuarı olduğunda zaman. Teşekkür için, telefon açtığımda, Kayseri’ye ve fuara davet ettim. Teşekkür etti ve “Kadirciğim, teşekkür ederim ama bazı kendini bilmezler nahoş olaylar çıkartabilir!” demiş ve İhsan Eliaçık’ın başına gelenleri hatırlatmıştı.
***
İnanın, çok üzüldüm; Kale burçlarına, çekilen belgesel için, asılan“haçlı” Bizans Bayrağına ve ERÜ’de yapılan bir sempozyumda, hemşerimiz, uluslararası çapta matematikçi, o zaman Sabancı Üniversitesi Rektörü merhum Tosun Terzioğlu’na yapılan tepkiler de hatırıma geldi. Tosun Hocamız, salonda aniden beliren, belli ki, önceden tertip edilen protestoya şaşırmıştı.
***
Dönelim, GSYH konumuza. Kişi başına GSYH, 2022 yılında on dört ilde Türkiye ortalamasının üzerinde gerçekleşti. Bu illerin tamamı, Kayseri’nin batısında. İç göçün önemli bir nedeni bu. Kayseri ise, 8.876 dolarla altında. Komşularımıza gelince sıralama şöyle: Adana 8.194 dolar, Kahramanmaraş 7.039 dolar, Nevşehir 7.039 dolar, Niğde 6.845 dolar, Sivas 6.902 dolar ve Yozgat 5.658 dolar.
***
Yıllık GSYH, zincirlenmiş hacim endeksiyle %5,5 artarken, 26 ilde Türkiye ortalamasının üzerinde artış gerçekleşti. Bir önceki yıla göre en yüksek artış gösteren ilk üç il sırasıyla %21,8 değişim oranı ile Antalya, %21,4 ile Kırşehir ve %17,0 ile Kilis oldu. Kayseri, yaklaşık %2,5 ile ortalamanın altında ve 43. İl.
***
Bir önceki yıla göre en yüksek azalış gösteren üç il ise sırasıyla %9,4 ile Artvin, %9,5 ile Erzincan ve %11,0 değişim oranı ile Karabük oldu.
***
Zincirlenmiş hacim endeksiyle %5,5 artışa en fazla katkı veren il, %2,46 ile İstanbul oldu. İstanbul'u %0,65 ile Antalya ve %0,55 ile Ankara izledi. Kayseri’nin katkısı ise, %0,03 oldu. Kayseri kendisi gibi beş ille birlikte 19. sırada.
***
Yıllık GSYH büyümesine negatif yönlü katkı veren illerin başında %0,03 ile Osmaniye, %0,03 ile Elazığ, %0,06 ile Hatay yer aldı. Sıfır katkı veren iller, epey fazla.