"Türkiye'nin İSO İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2023" araştırmasının sonuçları açıklandı. Önce genel bir bilgi vereceğim sonra Kayseri’ye geçeceğim.
***
Sıralamaya, “üretimden net satışları”2 milyar 958 milyon lira ile 1 milyar 294 milyon lira arasında olan şirketler girebildi.
***
En büyük ikinci 500 sanayi kuruluşunun üretimden satışları geçen yıl 2022'ye göre yüzde 42,2 artarak 988 milyar liraya yükseldi.2021 ve 2022'ye göre zayıf bir performansa işaret eden bu artışta, yavaşlayan küresel talep, Kahramanmaraş merkezli deprem felaketi, uzun seçim dönemi ve ardından yeni ekonomi politikaları doğrultusunda uygulanan sıkılaşma politikaları belirleyici oldu.
***
Kayseri’den 2022’de de 15 firma sıralamaya girmişti. Firmalar farklı olmakla birlikte, 2023’teKayseri (15)’in “üretimden net satışları” toplamı, yaklaşık 20 milyar liradan yüzde 40 artışla 28 milyar liraya çıktı. Türkiye ikinci 500’ün yüzde 2,8’i kadar. Kayseri, geneldeki yerini koruyor. İkinci 500’ün “zekat” kadar.
***
İSO İkinci 500'ün üretimden satışlarındaki değişimler, yıl sonu enflasyon verisinden arındırılarak incelendiğinde, 2023 yılında üretimden satışların yüzde 13,7 gerilediği görüldü. Reel değişimler hesaplanırken son yıllarda olduğu gibi yine yıl sonu enflasyon verisi kullanıldı.
***
İSO İkinci 500'ün üretimden satışları, enflasyona ilişkin tüm göstergelerde reel olarak geriledi. Bu hesaplamanın ortalama enflasyon verisi kullanılarak yapılması durumunda reel gerilemenin yüzde 7,6 olacağı görüldü.
***
Üretimden net satışlar baz alınarak yapılan 2023 yılı İSO İkinci 500 sıralamasında Biska Tekstil, 2 milyar 958 milyon lirayla ilk basamakta yer aldı. Bunu 2 milyar 949 milyon lirayla Karel Elektronik takip ederken, Küçükçalık Tekstil 2 milyar 945 milyon lirayla üçüncü oldu.
***
2022 yılı birinci sırasında Şirikçioğlu Tekstil vardı. Bu sene 427. Sırada. Kayseri sıralamasında ise, 11. Sıraya oturdu. 500 milyon lira civarında üretimden net satışta düşüş var.
***
Kayseri birinci sırasındaki Orta Anadolu İkinci 500’ün sekizinci sırasında. Orta Anadolu geçen yıl “İlk 500”de yer almıştı. İkinci sıradaki Coreal Alüminyum geçen sene birinci 500’deydi. Bu sene ikinci 500’ün 20. Sırasında. Beşler Tekstil Kayseri üçüncü sırasında. Geçen yıl ikinci 500’ün 31. Sırasında. Bu yıl, 83. Sıraya gerilemiş.
***
Araştırma, küçük ve orta ölçekli kuruluşların dış pazarlara açılma ve rekabet gücünü koruma anlamında önemli ölçüde zorlandığını gösterdi. İSO İkinci 500'ün Türkiye sanayi ihracatı içindeki payı 0,4 puan azalarak yüzde 6,1'e geriledi.
***
2023'te Türkiye'nin ihracatı binde 5 artarak 255,4 milyar dolara yükseldi. Bu dönemde Türkiye'nin sanayi ihracatı binde 2 düşüşle 245,6 milyar dolara geriledi. İSO İkinci 500'ün ihracatı ise yüzde 6,5 düşüşle 15 milyar dolar oldu.
***
Kayseri (15) içinde beş firma ihracat bildirmiş. Toplam ihracatları da 158 milyon dolar. En fazla ihracatı, 67 milyon dolar ile Orta Anadolu yapış. Bunu 38 milyon dolar ile İpek Mobilya izlemiş. Üçüncü sırada 21 milyon dolar ile Turkuaz Seramik var. Karsu Tekstil 17 ve Beşler Tekstil 15 milyon dolarla dördüncü ve beşinci sırada. Firmalara bakınca, emek yoğun çalışan firmalar.
***
İSO İkinci 500, geçen yıl satışlarının yanı sıra kârlılıkta da zayıf bir performans ortaya koydu. Bu dönemde faaliyet kârıyüzde 44,9 artarak 145,5 milyar liraya çıktı. Buna karşılık aynı dönemde faaliyet karlılığı oranı yüzde 12,6 ile aynı kaldı.Kayseri’de Turkuaz 430 milyon, Karsu 97 milyon lira, vergi öncesi, kâr bildirmiş.
***
2023'te İkinci 500'ün istihdamı yüzde 9,1 artışla 285 bin kişiye ulaştı. Aynı yılda maaş ve ücretlerdeki artış ise yüzde 131,4 olarak gerçekleşti. Kayseri’den dört firma istihdam bildirmiş. Neden bu kadar az, bilemiyorum.
***
1.306 kişi ile Orta Anadolu birinci, Turkuaz Seramik 1278 kişi ile ikinci sırada yer aldı. 641 kişi ile Şirikçioğlu Tekstil ve 431 kişi ile Karsu Tekstil üçüncü ve dördüncü sırayı paylaştı.
***
Halka açık kuruluşların sayısı dört artarak 30'a yükselirken, yabancı sermaye paylı kuruluşların sayısı yediazalarak 66'ya geriledi.
***
Kârlılıktaki zayıf performans, kâr ve zarar eden kuruluşlar sayısında da kendini gösterdi. Vergi öncesi dönem kâr ve zarar büyüklüğüne göre, 2022 yılında kâr eden kuruluş sayısı 457 iken 2023'te 428'e geriledi. Zarar eden kuruluş sayısı da 43'ten 72'ye yükseldi. Bu sayı 2018 sonrasındaki en yüksek değer olarak dikkat çekti.
***
Teknoloji yoğunluklarına göre yaratılan katma değer dağılımı şöyle: En yüksek payı yüzde 44,6 ile 4,6 puan gerilemenin yaşandığı düşük teknoloji yoğunluklu sanayiler alırken, orta-düşük teknolojili sanayilerin payı 0,9 puan artarak yüzde 26,2'ye, orta-yüksek teknolojili sektörlerin payı 2,6 puan artışla yüzde 25,7'ye ve yüksek teknoloji grubunun payı 1,2 puan artışla yüzde 3,6'ya yükseldi.
***
Bu veriler, özellikle orta-yüksek ve yüksek teknolojili sektörlerin payında kısmi bir iyileşmeye işaret etse de ulaşılan noktanın yeterli olmadığı öne çıktı.Kayseri’de durum nedir? En azından ben bilmiyorum. Sanayi Odası açıklarsa iyi olur.
***
AR-GE yapan kuruluş sayısı 2021'de 235 ile en yüksek seviyesine ulaştıktan sonra son iki yılda durağanlaştı. 2022'de 228'e gerileyen kuruluş sayısı 2023'te 227 oldu. Buna rağmen AR-GE harcamaları yüzde 41,5 artışla 3,9 milyar liraya yükseldi.
***
134 şirketle halen İSO İkinci 500 içinde en büyük paya sahip olan İstanbul Sanayi Odası'nı 44 şirketle Ege Bölgesi Sanayi Odası, 35 şirketle Kocaeli, 34'er firmayla Bursa ve Gaziantep, 19 işletmeyle Adana izledi.Kayserive Konya15 ve Ankara 14 firma ile yerini aldı. Dokuz ilin payı 344 firma.
***
Firmalar şöyle; ilk rakam Türkiye sıralamasındaki yeri ve ikinci rakam, “yuvarlatılmış milyar lira” olarak “Üretimden Net Satışları” göstermek üzere:Orta Anadolu (8., 2,9), Coreal Alüminyum (20., 2,9), Beşler Tekstil (83., 2,5), Has Çelik (100., 2,5), İpek Mobilya (208., 2,0), Mondi Yatak (237., 1,9), Formal Alüminyum (251., 1,9), Metal Matris (263., 1,9), Kayseri Yem (389., 1,5), Turkuaz Seramik (424., 1,5), Şirikçioğlu Tekstil (427., 1,5), Gürkan Büro Mobilya (435., 1,5), Karsu Tekstil (461., 1,4), Kilim Mobilya (475., 1,3) ve Parteks Kağıt (499., 1,3).
***
Netice; mesela son on yılın “İSO Birinci ve İkinci” firmalarına baktığımızda yeni bir firmanın olmadığını görüyoruz. Hasılı kelam otuz firma arasında yer değiştiriyor. Demem o ki, bu bağlamda Kayseri sanayisi, yeni firma üretememe “kabızlığı” yaşıyor. Umulur ki, Sanayi Odası ve akademya bunu değerlendirmesini yapar. Şuana kadar bir çalışma yapıldığını da bilmiyorum.