TÜİK’in “Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırmaları” (2020) çalışmalardan bazı bilgiler vermeye devam ediyorum. Pek fazla yoruma gerek görmüyorum ülkenin ve ahalinin “hali pür melali” ortada. Ekonomik çarkın, kimler için döndüğü ayan beyan gözüküyor. Yeter ki görmek istesin gözler.
***
Toplam gelir içerisinde en yüksek payı, %47,1 ile maaş ve ücret geliri aldı. İkinci sırayı %21,8 ile sosyal transfer geliri alırken üçüncü sırayı %17,7 ile müteşebbis geliri oluşturdu. Sosyal transferlerin, bu denli yüksek oluşu, ahalinin durumunu gösteriyor. Siyasal iktidarın, “yoksulluğu” kaldırma değil de, “yönetme” amacında olduğunu da…
***
Yıllık ortalama esas iş gelirleri sırasıyla yükseköğretim mezunlarında 63 bin 085 TL, lise ve dengi okul mezunlarında 41 bin 855 TL, lise altı eğitimlilerde 32 bin 838 TL, bir okul bitirmeyenler de 22 bin 936 TL ve okur-yazar olmayan fertlerde 16 bin 785 TL olarak hesaplandı.
***
Esas iş gelirleri sektörel ayrımda incelendiğinde; en yüksek yıllık ortalama gelirin 46 bin 034 TL ile hizmet sektöründe, en düşük yıllık ortalama gelirin ise 25 bin 263 TL ile tarım sektöründe olduğu görüldü.
***
Bir önceki yıla göre; yıllık ortalama esas iş gelirinde en yüksek artış %31,0 ile inşaat sektöründe gözlenirken, bunu %26,1 ile sanayi sektörü izledi. Diğer taraftan hizmet sektöründe %23,9, tarım sektöründe ise %15,8 artış gözlendi.
***
Yıllık ortalama esas iş gelirleri sırasıyla işverenlerde 125 bin 698 TL, ücretli/maaşlılarda 42 bin 006 TL, kendi hesabına çalışanlarda 33 bin 207 TL ve yevmiyeliler de 17 bin 577 TL olarak hesaplandı.
***
Geçen yıla göre en yüksek artış %31,6 ile işverenlerde en düşük artış ise %19,0 ile yevmiyelilerde oldu.
***
Eşdeğer hane halkı kullanılabilir “fert medyan gelirinin %50'si” dikkate alınarak hesaplanan “yoksulluk” oranına göre; okur-yazar olmayan fertlerin %26,7'si, bir okul bitirmeyenlerin %25,7'si yoksul iken, bu oran lise altı eğitimlilerde %14,0, lise ve dengi okul mezunlarında ise %8,3 oldu. Yükseköğretim mezunları ise %3,2 ile en düşük yoksulluk oranının gözlendiği grup oldu.
***
Finansal sıkıntıda olma durumunu ifade eden “maddi yoksunluk”; çamaşır makinesi, renkli televizyon, telefon ve otomobil sahipliği ile ekonomik olarak beklenmedik harcamaları yapabilme, evden uzakta bir haftalık tatil masrafını karşılayabilme, kira, konut kredisi ve faizli borçları ödeyebilme, iki günde bir et, tavuk, balık içeren yemek yiyebilme ve evin ısınma ihtiyacını karşılayabilme durumu ile ilgili hanehalklarının algılarını yansıtmaktadır.
Yukarıda belirtilen dokuz maddenin en az dördünü karşılayamayanların oranı olarak tanımlanan “ciddi maddi yoksunluk oran”ı 2019 yılında %26,3 iken 2020 yılı anket sonuçlarında 1,1 puan artarak %27,4 olarak gerçekleşti.
***
Dört yıllık panel veri kullanılarak hesaplanan “sürekli yoksulluk” oranı, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir “fert medyan gelirinin” %60'ına göre son yılda ve aynı zamanda önceki üç yıldan en az ikisinde de yoksul olan fertleri kapsamaktadır. Buna göre, 2020 yılı sürekli yoksulluk oranı bir önceki yıla göre 1,0 puan artarak %13,7 oldu.
***
Oturulan konuta sahip olanlar 2020 yılında % 57,8 hesaplanırken, kirada oturanların oranı % 26,2, lojmanda oturanların oranı % 1,2, kendi konutunda oturmayıp kira ödemeyenlerin oranı ise % 14,7 olarak gerçekleşti.
***
Kurumsal olmayan nüfusun % 36,7'si konutunda izolasyondan dolayı ısınma sorunu, % 34,7'si sızdıran çatı, nemli duvarlar, çürümüş pencere çerçeveleri vb. problemleri yaşarken % 22,6'sı trafik veya endüstrinin neden olduğu hava kirliliği, çevre kirliliği veya diğer çevresel sorunlarla karşılaştı.
***
Geçen yıla göre konut alımı ve konut masrafları dışında borç veya taksit ödemesi olanların oranı 12,8 puan azalarak % 58,3 oldu. Nüfusun % 7,0'ına bu ödemeler yük getirmezken % 18,8'ine çok yük getirdi.
***
Hanelerin;
a. % 59,3'ü evden uzakta bir haftalık tatil masraflarını,
b. % 37,3'ü iki günde bir et, tavuk ya da balık içeren yemek masrafını,
c. % 32,2'si beklenmedik harcamaları,
d. % 20,3'ü evin ısınma ihtiyacını,
e. % 58,0'ı eskimiş mobilyaların yenilenmesini ekonomik olarak karşılayamadığını beyan etti.