Deprem paralarının nerede olduğunu sormadan önce ne kadar para toplandığına bakalım, çıktığı 2000 yılı ile 2022 yılı (22 yıl) arasında. Bu bilgileri, Erdoğan Süzer’in çalışmasından (Sözcü internet, 11.02.2023) aldım. Tabii, sizler de farklı hesap yapabilirsiniz ama aynı kapıya çıkar üç aşağı beş yukarı.
***
“Deprem vergisi” adı altında çıkarılan ve sonradan “Özel İletişim Vergisi” (ÖİV) adıyla halktan toplanan paraların toplam büyüklüğü, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın resmi verilerine göre, yılı ortalama kuru üzerinden 34.5 milyar dolara ulaştı. Bu tutarın bugünkü kurlarla karşılığı yaklaşık 650 milyar liraya denk geliyor.
***
Aslında bu bir “fon”, amacı dışında kullanmamak gerekirdi. Yani para bankada muhafaza edilir, mutlaka ve mutlaka nemalandırılır (faiz/tahvil/hisse senedi). Bunun yapıldığını varsaydığımızda, olması gereken rakam 34,5 milyar doların çok üzerinde olurdu. İlk soru şu? Bu para duruyor mu? Duruyorsa nerede?
***
Ama mesela tüm iktidarlar SSK, Emekli Sandığı, BAĞ-KUR“(çalışan+işveren primlerini) gibi fonlarısıfır maliyetle kullandıkları, otel (Tarabya Oteli) falan yaptırttıkları için tulumbada su kalmadı, haliyle bu paranın sahibi emekliler “açlığa muhtaç” durumda. İşin, bu yanına değinen hiç olmadığı gibi, paranın sahibi de bundan bihaber…
***
Evet, 34,5 milyar dolar nerede? Eski Maliye Bakanlarından Mehmet Şimşek;“bu parayı mesela duble yol yapımında kullandık!” dediğinde, fonun muhterem sahiplerinin bir kısmı alkışladı, gitti gitti AK Parti’ye oy verdi. Şimdi ise bağırıyor; “Devlet nerede?”, diye…
***
Bu parayla; Ege Cansen ustamızın ifadesi ile ev eşyası da dahil, ortalama metre kare maliyet fiyatı1000 dolar. Buradan hareketle,her biri mesela 100 metre kare olmak üzere, 350 bin daire eder. Bu da, ortalama 20 daireden 7.500 apartmana denk gelir.
***
Deprem için toplanan bu devasa para eğer tıpkı “işsizlik sigortası fonu” gibi bir deprem fonunda tutulup nemalandırılmış olsaydı bugün yaşanan büyük depremde yerle bir olan konutlar için gereken kaynak hazır olacaktı.
***
Ancak devletin kayıtlarında deprem için harcanmaya hazır vaziyette bu tutarda bir kaynak yer almıyor. Deprem paralarının bütçenin diğer kalemleri içinde nerelere harcandığı ise bilinmiyor. Sadece, Şimşek’in beyanatı var. Merkez Bankası Başkanının, KKM için Bankaca ödenen parayı açıklamadığı bir ülkede, neyi soruyoruz ki?
***
Tabii, bir de 34,5 milyar dolara, yıkılan bina müteahhitlerinin el konacak varlıklarını, deprem sigortası olanların ilgili sigorta şirketlerinden alacağı paraları ve “net enkaz” bedelini de da ilave edin. Yapılabilecek daire sayısı da artar, belki de 450-500 bin daire olur. Bu da 1,5-2 milyon nüfusa denk gelir.
***
Süzer’in verdiği bilginin devamı ya da bir başka senaryo da şöyle: Son verilerde, deprem nedeniyle 6 bin 444 binanın yıkıldığı bildirildi. Bu binalarda ortalama 10 daire olduğu düşünüldüğünde yaklaşık 60 bin konutun tamamen kullanılamaz hale geldiği hesaplanıyor.
***
Tamamen yıkılmamakla birlikte kullanılamaz hale gelen bina sayısının da 60 bin civarında olduğu varsayıldığında deprem bölgesindeki konut açığının en düşük hesapla bile 125 bin civarında olduğu, bu sayının 150 bine ulaşabileceği belirtiliyor.
***
Tahminlerin gerçekleşmesinde dahi, deprem için toplanan yaklaşık 650 milyar liranın yaklaşık 150 milyar lirasıyla 10 ilde 150 bin yeni konut yapılabileceği ifade ediliyor.Beheri bir milyon liradan tamamı için 650 bin konut. Tabii, bunun içinde ev eşyaları yok. Bunu da katarsanız, haliyle bu sayı düşecek. Dayalı döşeli, 550 bin konuttan söz edebiliriz.
***
Dedim ya; bunlar birer senaryo. Gerçeklik payı tartışılabilir. Siz de farklı senaryolar üretebilirsiniz ama bunların hiç birisi, Süzer’in hesapladığı 34,5 milyar dolar gerçeğini değiştirmez. Biliyor musunuz, bu para aynı dönemde yapılan özelleştirme gelirinin neredeyse yarısı.
***
Sahi, toplanan deprem paraları nerede? Hiç merak etmez misiniz?