“Borç yiğidin kamçısıymış!”
“İtibardan tasarruf olmazmış!”
“Yattığı yer ahır sekisi, çığırdığı İstanbul türküsü”ymüş…
“Borç alan emir alırmış!”
“Ahali kös dinlediği için ne söylersen söyle, nafileymiş.”
Halimizi ahvalimizi bundan güzel anlatan veciz sözler yokmuş.
***
Bizde bunu teyit için Dünya Ekonomi Gazetesi’nde, Naki Bakır’ın 22 Ocak 2024 tarihli köşesinden alıntı yapmak istedik… Bakalım, 2024 yılında ödememiz gerek “dış borç” ne kadarmış?
***
Kamu ve özel sektörün dış borç geri ödemelerinin yanı sıra cari açık finansmanı ve yarıdan fazlası deprem için yapılacak kamu yatırım harcamalarında dış kredi kullanımı dolayısıyla Türkiye’nin 2024 yılında bulması gereken toplam dış kaynak miktarının 260-270 milyar dolar arasında olduğu belirlendi.
***
Neymiş efendim, kamu ve özel kesim 2024 yılında 260-270 milyar dolar arasında dış kaynak bulacakmış. Neredeyse, milli gelirin yüzde 25-30’u…
***
Türkiye’nin bir yıl içinde yapması gereken toplam dış borç geri ödemeleri, en son açıklanan Kasım 2023 sonu verilerine göre 226,3 milyar dolar olurken, 2024-2026 Orta Vadeli Program’da (OVP) ekonomi yönetiminin 2024 yılı cari açık hedefi 34,7 milyar dolar düzeyinde bulunuyor.
***
2024 Yatırım Programı’na göre 510 milyar lira ile yarıdan fazlası deprem için olmak üzere bu yıl yapılacak toplam 1 trilyon 6,9 milyar liralık kamu yatırım harcamasının da 96,2 milyar liralık (yaklaşık 3 milyar dolar) bir bölümünün dış krediyle karşılanması öngörülüyor.
***
Cari açık ve kamu yatırımlarında dış kredi kullanımı öngörülen bu düzeylerde kalırsa, bir yıllık sürede, bu üç alan dolayısıyla ülke ekonomisinin ihtiyaç duyduğu toplam dış kaynak hacmi yaklaşık 264 milyar dolara denk geliyor.
***
Ancak öngörülen bu düzeylerin de aşılması yüksek olasılık olarak görülüyor. Türkiye’nin gelecek on iki aylık dönemde yapmak zorunda olduğu dış borç geri ödemesinin 45,7 milyar doları kamuya ait.
***
Bunun da 40,2 milyar dolarını kamu bankalarının yapması gereken geri ödeme oluşturuyor. Merkez Bankası’nın bir yıl içinde yapması gereken geri ödeme tutarı da 46,3 milyar dolar.
***
Merkez Bankası’nın dış borcu ve bir yıl içinde yapması gereken geri ödemenin önemli bir bölümü, önceki dönemde eriyen döviz rezervlerini ikame için yapılan swap borçlarından kaynaklanıyor.
***
“Net döviz rezervi ekside” olan Merkez Bankası, diğer ülke bankaları ile belli bir vade için yaptığı swap işlemlerine [emanet para] faiz ödüyor. Swap borçları nedeniyle Merkez Bankası’nın kısa vadede, [bir yıl içinde ödemesi gereken], dış borç servisi kamuyu geçmiş bulunuyor.
***
Dış borç geri ödemelerinin en büyük bölümü ise 134,3 milyar dolarla özel sektöre ait. Bu kapsamdaki borçlarının 61,8 milyar doları özel banka ve diğer finans kurumları; 72,6 milyar doları ise finans dışı reel sektör firmalarının.
***
Dostlar, özel kesimin bir yıl içerisinde ödeyeceği dış borçları, “asıl zurnanın zırt dediği” yer… Ya üreterek ya da yeniden borçlanarak ödeyecek. Özel sektör girdiği bu türbülanstan nasıl çıkacak? Bilemiyorum…
***
Kamu ve özel bankaların geri ödeyeceği toplam dış borç 98,6 milyar dolar olurken, diğer finans kurumları ile birlikte finans sektörünün yapacağı toplam geri ödeme 102 milyar doları buluyor.
***
Diğer sektörlerin geri ödemelerinin tamamına yakını ithalat borçlarıdolayısıyla olmak üzere 54,7 milyar dolarını aldıkları ticari krediler, 21,4 milyar dolarını diğer kredi borçları oluşturuyor.
***
Kamunun ve özel kesimin hali pür melali böyle de, ya ahali ne durumda? Aslında onlarında da umurunda değil. Neden derseniz, siyasal tercihlerinden belli.
***
Ahalinin durumu ise; epeydir sesi soluğu çıkmayan, çok özlediğimiz İlhan Kesici ustamızın anlattığı,Erzurumlu bakkal amcanın yakındığı gibi: “Deftere bakıyorum hac farz olmuş; cebe bakıyorum para yok!”
***
Sanırım Kesici ustamız, büyük şair Fuzuli’nin dediği gibi; “Söylesem tesiri yok, sussam gönül razı değil. Çektiğim âlâmı bir ben birde Allah’ım bilir!” moduna girdi. Şahsen ben bu durumdayım.
***
Tabii, cepte para yok ama mebzul miktarda kredi kartı var…. Kullana kullana “kart kolik” oldu ahali… Toplam borç ise2023’te, bir trilyon lirayı aştı. Unutmayın; Aralık 2022’de kredi kartı borç toplamı 460 milyar lira düzeyindeydi.
***
İsterseniz, söze çok bilinen anonim şiirle noktalayalım…
Hasan dağı arpalıktır, /Eğer saban yürürse...
Her derede bir değirmen,/Eğer suyu gelirse...
Her kümeste bir tavuk,/ Eğer köylü verirse...
Güzel gidiş bu gidiş,/ Eğer sonu gelirse!