Gençler anımsamaz, Ali Ercan’ın bu ad altındaki bestesini… Bizim kuşak iyi anımsar, altmışlı yetmişli yıllarda, her minibüste, meyhanelerde çalınırdı “45’lik”, “Adaletin bu mu dünya!”. TİP Hatay Milletvekili Can Atalay’ın davası, “masa tenisine” dönünce, aklıma geldi. Garibimle, “pinpon topu” gibi oynuyorlar. İlgili mahkeme, yine topu yargıtaya attı… Bakalım, maç nasıl sonuçlanacak… Ama şüphesiz, “dava”, “kara mizaha” dönüştü; gülerken ağlıyoruz.
***
Anayasamızın açık ve net hükmüne rağmen, Atalay, kodeste tutulmaya devam ediyor. Yani, ben bile anlıyorum da, Anayasamızın, “Anayasa Mahkemesi kararları yargı da dahil herkesi bağlar” hükmünü yılların yargıçları nasıl anlamaz?
***
Haliyle akla, “acaba bir üst akıl” mahkemeleri etkiliyor mu, sorusu geliyor? Tabii, bir de merhum Ziya Paşa’nın meşhur dizelerini; “Kadı ola davacı vü muhzır dahi şahit/ Ol mahkemenin hükmüne derler mi adalet”.Muhzır, “huzura getiren, hazır bulunduran” demek. Günümüzde buna; “mübaşir”de diyebiliriz.
***
Dostlar çok kaygılıyım, gidişattan. Tek sığınağımız olan yargının bu hale düşmesinden, Anayasa tanımazlığından… O nedenle, hukuk devletini, anayasal devleti, hak ve özgürlükleri sonuna kadar savunmak zorundayız. Anayasal güvencenin olmadığı bir ülkede kime güveneceğiz? Tabii, kim güvenir? Yine tabii, “yargı güvenliğinin” olmadığı bir ülkeye kim para getirir, kim yatırım yapar?
***
Bakınız, “3Y”yi yani “Yoksulluğu, yolsuzluğu, yasakları” kaldıracağız! diye yirmi iki yıl önce, iktidar olan AK Parti döneminden geldiğimiz nokta ne? Karar Gazetesi’nden aldım (27.12.2023).
***
Akademik Özgürlük Endeksi 2023 raporu açıklandı. İsveç’teki Göteborg Üniversitesi Demokrasinin Çeşitleri Enstitüsü (V-Dem) ile Almanya’daki Friedrich Alexander Üniversitesi Erlangen-Nürnberg Akademik Özgürlük Endeksi (AFI) dünyada akademik özgürlüğü ölçmeyi hedefliyor.
***
Şu beş temel göstergeye dayanarak filli akademik özgürlük düzeyini değerlendiriyor:
-Araştırma ve öğretme özgürlüğü
-Akademik değişim ve yayma özgürlüğü
-Kurumsal özerklik
-Kampüs bütünlüğü
-Akademik ve kültürel ifade özgürlüğü
***
AFI, dünya çapında farklı ülkelerden 2bin 197 uzman tarafından yapılan değerlendirmelere, standartlaştırılmış anketlere ve V-Dem projesi tarafından uygulanan istatistiksel modellere dayanıyor. V-Dem projesi, demokrasinin çeşitli boyutları hakkında kapsamlı veri ve analizler üretiyor. Euronews'te yer alan habere göre endeks “0 ile 1” arasında değişiyor. “1” özgürlüğün en iyi durumda olduğunu gösterirken “0” özgürlüklerin kısıtlandığına işaret ediyor.
***
Demokrasi, adalet, insan hakları dahil pek çok endekste dünyanın en kötü sıralamalarında yer alan Türkiye'nin “Akademik Özgürlükler Endeks” puanı 2012-2022 arasında 0,43’ten 0,08’e düştü. Son 10 yılda özgürlük seviyesinin hızlı şekilde gerilediği belirtildi.
***
2023 raporuna göre Türkiye 179 ülke arasında 166. sırada. Türkiye; uluslararası kuruluşlar tarafından ağır insan hakları ihlalleri ve özgürlük kısıtlamaları suçlamasına maruz kalan Kuzey Kore, Belarus ve Türkmenistan ile aynı grupta bulunuyor.
***
AFI, ülkeleri “en iyi yüzde 10”dan başlayarak “en kötü yüzde 10”da sona eren 10 gruba ayırdı. Türkiye “en kötü yüzde 10” grubunda yer alıyor. Bu grup akademik özgürlüklerin en çok kısıtlandığı ülkeleri gösteriyor. Bu grupta puan sıralamasına göre şu ülkeler yer alıyor: Küba, Ruanda, Mısır, Türkiye, İran, Nikaragua, Çin, Suudi Arabistan, Güney Sudan, Ekvator Ginesi, Bahreyn, Suriye, Belarus, Türkmenistan, Eritre, Burma/Myanmar, Kuzey Kore.
***
Bu ülkelerin büyük bir kısmı insan hakkı ihlalleri ile anılıyor. Türkiye 179 ülke arasında 166. sırada yer aldı. Türkiye’nin hemen üstünde Mısır; altında ise İran yer alıyor.
***
Türkiye,2012 yılında 134. sırada bulunmasına rağmen endeks skoru çok daha yüksekti. Türkiye’nin Akademik Özgürlükler Endeks puanının 2012-2022 arasında 0,43’ten 0,08’e düşmesi son 10 yılda özgürlük seviyesinin hızlı şekilde gerilediğine işaret ediyor.
***
2002-2022 arasındaki verilerine bakıldığında Türkiye’nin 2016 yılında çok sert bir düşüş yaşadığı ve bu durumun devam ettiği görülüyor. 2002’de 0,55 olan Türkiye’nin puanı 2004’te 0,56 ile en yüksek değere ulaştı.
***
2010 yılına kadar benzer seviyede seyreden endeks 2010’da 0,47’e düştü. Bu tarihten sonra kademeli düşük görülürken 2015’e 0,30’a kadar geriledi. 2016 yılında ise Türkiye’nin akademik özgürlük karnesi çok sert bir düşüş ile 0,08’e geriledi.
***
Dünyada akademik özgürlüğün en yüksek olduğu ülkeler ise şöyle: Çekya, Estonya, Belçika, İtalya, Almanya, Honduras, Lüksemburg, Letonya, Finlandiya, Arjantin, Slovakya, İsveç, Şili, Jamaika, Peru, İspanya, İsrail, Nijerya, Slovenya. Bu ülkelerin tamamı “en iyi yüzde 10'luk” grupta yer alıyor.