Evet. Kayseri merkezde ulaşım neden “arapsaçı”na döndü; “çözdükçe düğümleniyor”? Peki, bu yola nasıl girdik? Başımıza bu nereden geldi? Hız yolları, buna neden olan “alt-üst geçitler” ve “battı-çıktılarla”. Yani, perşembenin gelişi çarşambadan belliydi ama Büyükşehre anlatamadık. Bunda, raylı sistemin etkisi ne?
***
Tabii, bu eleştirileri yaparken şunu da duyduk: “Bir elektrik mühendisi, yol geometrisinden söz ediyor!” Bunu diyenler eserleri ile övünebilirler. Umarım ve temenni ederim, zincirleme kazaya karışanlardan birisi, “burnundan kıl aldırmayanlardan” birisi olmaz.
***
Demem o ki; başında düğme yanlış iliklendi, düzelmez artık. Tabii, bir de buna, uygar ülkelerde hiç olmayan, hattın, diğer ulaşım sistemi ile izole edilmesini ekleyin. Tabii, Hafif Raylı Sistemin (HRS) “yapılabilirliğini/fizibilitesini” ayrıca tartışmak; bir de şehri doğu-batı aksında, Berlin Duvarı gibi ikiye böldüğünü de unutmamak lazım.
***
KAYSERAY’ın 2020 yılı rakamına ulaşamadım ama 2019 yılı “Kâr ve Zarar” tablosuna baktığımızda, “Dönem net kârı veya zararı” kısmında 68.604.840 TL rakamını görmekteyiz. Bilanço tekniğinden alamadığım için bu kâr mı yoksa zarar mı? Tabii, bu bilanço tüm ulaşımı kapsadığından ne kadarı HRS, ne kadarı otobüs işletmesine ait, bilemiyorum.
***
Yine sık sık verdiğim bir gerçeği tekrarlayacağım: Ulaşım sistemlerinde “araç türü” için önemli ölçüt, “doruk saatte, tek yönde taşınacak yolcu sayısı”. Bunlar da; otobüs, metrobüs, tramvay, hafif raylı sistem, metro ve ağır metro olarak sıralanıyor.
***
İsterseniz Onuncu Kalkınma Planı’nın (2014-2018) ulaşım tercihlerinde aradığı ölçütü verelim:
“Kentiçi toplu taşımada trafik yoğunluğu ve yolculuk talebindeki gelişmeler dikkate alınarak öncelikle otobüs, metrobüs ve benzeri sistemler tercih edilecek; bunların yetersiz kaldığı güzergâhlarda raylı sistem alternatifleri değerlendirilecektir”.
***
Demek ki, öncelik “lastik tekerlekli” araçlara verilecekmiş. Yolcu verilerine baktığımızda, Kayseri için olması gereken bu. Ha. Hemen belirteyim; HRS’den azami yararlananlardan birisiyim. Durak, hemen evimin önünde. Ama benim memnuniyetim, toplumun memnuniyeti ya da yararı anlamına gelmez.
***
Onuncu Plan devam ediyor: “Raylı sistemlerin, işletmeye açılması beklenen yıl için doruk saat-tek yön yolculuk talebinin;
a. Tramvay sistemleri için asgari 7.000 yolcu/saat;
b. Haff raylı sistemler için asgari 10.000 yolcu/saat;
c. Metro sistemleri için ise asgari 15.000 yolcu/saat düzeyinde gerçekleşeceği öngörülen koridorlarda planlanması şartı aranacaktır”.
***
Bir bilgi daha vereyim, konunun iyi anlaşılabilmesi için: “Dokuzuncu Kalkınma Planı”nda (2007-20013); “raylı sistem projeleri, alternatif toplu taşım sistemlerinin yetersiz kaldığı, sistemin işletmeye açılması öngörülen yıl için doruk saat yolculuk talebinin tek yönde asgari 15.000 yolcu/saat düzeyinde gerçekleşmesi beklenen koridorlarda planlanacaktır”, denilmekte.
***
Bizim HRS’nin projelendirildiği yıllarda öngörülen 15 bin yolcu/gün sayısı, “Onuncu Dönem Kalkınma Planı”’nda 10 bin yolcu/saate çekilmiş. Tabii gerekçesi teknik mi, ekonomik mi yoksa siyasi mi, bilmiyorum. Öyle ya kısa bir sürede ölçütte, bu denli sapma olamaz.
***
Dönelim bizim HRS’e. Unutmayın; 2020 yılında, yani geçen yıl, ilk etap, 17,5 km’lik hatta yani BELSİN-Köy Garajı arasında, “saatte, tek yönde, 13 bin yolcunun taşınacağı” varsayımı ile bu işe girişildi. Bu rakamı da, “Müşavir Firma” veriyor. Doruk ya da pik saat demiyor. Yani, “ekmek katığa denk getirilmiş” muhtemelen hesaplar, “mühendislik dili ile “sabunlanmış”.
***
KAYSERAY’ın sitesine girdim (16.06.2021). 2018, 2017 ve 2016’da ayda ortalama 3 milyon, yılda 36 milyon yolcu. Saatte (18 saat için), tek yönde taşınan yolcu sayısı 2.800 civarında. Tabii, bu rakamın içinde Talas ve İldem hatları da dahil.
Yine yılda yaklaşık 120 milyon yolcu taşınmış toplamda. Demek ki, yolcunun yaklaşık dörtte birine hitap ediyor, raylı sistem. Bir anlamda da HRS, doyma noktasına geldi, zira neredeyse üç yıldır sabitlendi yolcu sayısı. Bakalım; dördüncü (Talas/Halef Hoca) ve beşinci (Mobilyakent) ilavesi bu rakamı kaça çıkartacak?
***
Önceleri de çok verdim. “İlk etap” (17,5 km.) için bu rakam “saatte, tek yönde 2.000 yolcu“ civarındaydı. Raporda, “pik/doruk dönem” denmiyor ama hadi diyelim, unuttular. Yine diyelim, bu saatlerde bunun üç katı yolcu taşınıyor. Eder 6 bin yolcu… 13 bin yolcu nerede 6 bin yolcu nerede. Bir hesapta bu denli sapma olur mu?
***
Bu şartlar altında, bizim için en uygun olan taşıt türü, “metrobüs” gözüküyor. Tabii, “metro” diyenlerin de kulaklarını çınlatmak gerekir. Onlar da çok “üfürüyor!” Ya hu, “HRS”nin “yapılabilir” çıkmadığı bir durumda, “saatte, tek yönde” en az 15-20 bin yolcunun taşınacağı metroyu nasıl teklif edebilirler? Anlaşılabilir değil…
***
Tam bu noktada, DPT, Kayseri HRS’ne onay vermiyordu. Zira “fizibil” değildi. Allem ettiler, galem ettiler, Abdullah Gül Beyin de gayreti ile bunu, DPT’yi bay-pas edip, Yüksek Planlama Kurulu’ndan geçirdiler. Ekonomik dedim, fizibil değil ama tamamen politikti.
