Bir toplumun ne halde olduğunu görmek istiyorsanız sadece “çarşı-pazara” bakmak yetmez. Bir de “Gelir dağılımına” bakmak lazım. Yoksa, lüks lokantaların tıka basa dolması, otomobil çokluğu sizi yanıltır. Öyle ya bir toplum, “milli geliri” nasıl bölüşlüyor; bunun matematiksel ifadesi olan “Gini katsayısı” nedir? Bilmek lazım...
***
Bunun matematiksel ifadesi, “Lorenz eğrisi” ile karşımıza çıkar. Çok anlattım bir kez daha anlatayım... 1960’larda, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi anfisinde, merhum İdris Küçükömer; “Bir ülkenin ahalisinin durumu, gelir dağılımı bilinmeden; Lorenz eğrisi çizilmeden belli olmaz!” türünden laflar ettiğinde, derse gelen sivil polisler not alırdı...
***
Öyle ya Hocamız, “azılı komünistti”; gelir dağılımından söz ediyordu. Yine o ve takip eden yllarda; “Gelir dağılımında!” söz edenler, “141 ve 142”den yargılanırdı. Komünistlerin nefes alışının dinlendiği yıllardı.
***
Anadolu’dan gemiş “fakir-fukara” çocukları da, hocaya, “yuh!” falan çekerdi. Öyle ya; “abileri öyle kulaklarına fısıldıyordu!”. Fakülte kurulu da uzun zaman profesörlük paysesi vememişti, “aykırılığından”...
***
Nereden nereye, Devlet kurumu TÜİK açıklamaya başladı; “gelir dağılımın” çalışmalarını, her yıl. Ben de aklımın erdiğince sizlerle paylaşıyorum... Dün, detaylı rakamları verdim; ufak yorumlarla. Bugünde Maffi Eğilmez ustamızın, “Kendime Yazılarım”blogunda çıkan, “Orta Sınıf Yok Oluyor (29 Ocak 2024)” çalışmasından bazı alıntılar yapacağım. Bakınız, nasıl yok oluyormuş?
***
“Bu blogda yayınlanan 6 Mayıs 2023 tarihli yazımda 2021 yılına ilişkin gelir dağılımı verilerini ele almış, gelir dağılımının hızla bozulduğuna değinmiş ve yazımı ‘2022 yılsonunda enflasyonun yüzde 64,27’ye ulaştığı dikkate alınırsa asıl bozulmanın 2022 verileri açıklandığında ortaya çıkacağını söyleyebiliriz’” diye bitirmiştim”, diyor. Ve devam ediyor:
***
“Kişisel gelir dağılımının eşitlik/eşitsizliğini ölçmekte kullandığımız iki ölçü var: İlki sıfır ile bir arasında değişen ve sıfıra yaklaştıkça eşitliğin, bire yaklaştıkça eşitsizliğin arttığını gösteren Gini Katsayısı. Tablolara göre 2021 yılında 0,415 olan Gini Katsayısı2022 yılında 0,433’e yükselmiş bulunuyor. Buna göre gelir dağılımı 2022’de 2021’e göre daha da bozulmuş.
***
İkincisi gelirden en yüksek payı alan yüzde 20’lik nüfus grubunun elde ettiği gelir ile gelirden en düşük payı alan yüzde 20’lik nüfus grubunun elde ettiği gelir arasındaki farkı gösteren P80/P20Oranı.
***
P80/P20 Oranı 2022’de 2021’e göre daha da yükselmiş (fark 8 kattan 8,44 kata çıkmış) bir başka ifadeyle en fazla gelir elde edenlerle en az gelir elde edenler arasındaki fark açılmış görünüyor.”
***
Sonra Sayın Eğilmez, durumu tablolaştırmış. “2022 yılında bütün gelir gruplarının gelirlerinde 2021 yılına göre artışlar olmasına karşılık asıl büyük artış en yüksek gelir elde eden grupta yaşanmış görünüyor (yüzde 15,7.)” demiş.
***
“Buna göre nüfusun en yüksek gelir elde eden yüzde 20’lik grubu ülkenin toplam gelirinin (GSYH) yüzde 49,7’sini alırken geri kalan nüfus (toplam nüfusun yüzde 80’i) toplam gelirin yüzde 50,3’ünü alıyor. Bu paylaşım da yıldan yıla bozuluyor ve en varlıklı kesim giderek daha fazla zenginleşiyor.
***
Gelir dağılımında yaşanan bu bozulmanın en temel nedeni 2021 Eylül ayından başlayarak 2023’ün ortasına kadar süren faiz düşürme politikasıdır. Bu politikanın enflasyonda yarattığı büyük sıçrama gelir dağılımını bozmuştur. “
***
“Bozulmanın 2023 yılında da devam ettiğini tahmin ediyoruz. Gelir dağılımındaki bu ciddi bozulma çevremizden gözlemlediğimiz orta sınıfın giderek yok olması olgusuyla örtüşmektedir. Orta sınıf olarak değerlendirilebilecek olan ikinci ve üçüncü yüzde 20’lik gelir grubunun gelirinde ortalamanın çok altındaki artışlar bu gözlemimizi doğrular niteliktedir.
***
Bu bozulmayı, tablolarda da belirtmiş. Buna göre; en düşük gelire sahip yüzde 20’lik dilim, kişi başına 2021’de 2.859 dolar alırken, bu rakam 2022’de 3.134 dolara çıkmış. En yüksek pay alan yüzde 20’lerin aldığı pay ise sırasıyla 22.872 dolar ve 26.453 dolar olmuş.
***
Tabii, kayıtlara geçen ortalama rakam ise şöyle; 9.530 dolar ve 10.624 dolar. Dikkat ederseniz iktidar hep bu rakamları veriyor; “kişi başına gelirimiz 10.624 dolar oldu!” diyor. Muhterem ahali de alkışlıyor!
***
Mesela, orta sınıf denilen, en azı alan yüzde 20’yi takip eden yüzde 20’lik grubun milli gelirden aldığı pay, kişi başına, 2021’de 2.859 dolarken, 2022’de 5.206 dolar olmuş. Üçüncü yüzde 20’lik grubun hissesine düşen ise; 7.005 ve 7.437 dolar.
***
Dördüncü yüzde 20’ler, ortalamaya yakın alıyor; 2021’de 9.959 dolar ve 2022’de 10.889 dolar.
***
Yüzde 5’lik dilimlere ayırdığımızda, durum daha da kötü. Bunu, dün vermiştim. İşte ahvalimiz böyle ama ağlayanımız yok.
