85 milyonu aşkın nüfusun yüzde 38’i beş büyük ilde yaşıyor: İstanbul, tek başına ülke nüfusunun “beşte birine” yakın bir nüfusu barındırıyor ve bu nüfusuyla Avrupa’nın pek çok ülkesinden fazla nüfusa sahip bulunuyor.
***
İl ve ilçelerde yaşayan nüfus 79,4 milyon kişi (toplam nüfusun yüzde 93’ü), belde ve köylerde yaşayan nüfus yaklaşık 6 milyon kişi (toplam nüfusun yaklaşık yüzde 7’si.) Buna göre nüfusun yüzde 93’ünün kentlerde, yüzde 7’sinin kırsal kesimde yaşadığını söyleyebiliriz.
***
Geçen yazımda da vermiştim. Otuz il Büyükşehir olunca, doğal olarak köy ve beldeler, bulunduğu ilçenin birer mahallesi oldu. Haliyle, “kırsalda” yaşayan nüfusta bir azalma var, hükmü yanlış. Mesela, Kayseri için kırsal nüfus yüzde 7 olabilir ama bu gözükmüyor. Sanırım ülke genelinde yüzde 14-15’ler civarında, kırsal nüfus.
***
Ortanca yaş, yeni doğan bebekten en yaşlıya kadar nüfusu oluşturan kişilerin yaşları küçükten büyüğe doğru sıralandığında ortada kalan kişinin yaşıdır. Ortanca yaş aynı zamanda nüfusun yaş yapısının yorumlanmasında kullanılan önemli göstergelerden biridir.
***
“2007’de ülkenin ortalama yaşı 27–28 iken, 2023’de 33–35 arasına yükselmiş bulunuyor. Kuşkusuz bu ortalamalar yine de genç yaş ortalaması olarak kabul edilebilir ama nüfusun giderek yaşlandığı da bir gerçek olarak karşımıza çıkıyor” (Eğilmez)).
***
Kayseri için ortanca yaş2023’te 33,8. Bu erkeklerde 33,1; kadınlarda 34,5 olarak veriliyor. Ülkemizde 34,0 olan ortanca yaş içinde erkek ortanca yaşı 33,1 ve kadın için 34,7 olmuş.
***
Ortanca yaşın illere göre dağılımına bakıldığında, Sinop'un 42,8 ile en yüksek ortanca yaş değerine sahip olduğu görüldü. Sinop'u, 42,4 ile Giresun ve Kastamonu izledi. Diğer yandan 21,2 ile Şanlıurfa en düşük ortanca yaşa sahip il oldu. Şanlıurfa'yı, 22,7 ile Şırnak ve 24 ile Ağrı takip etti.
***
(75+) yaş grubuna baktığımızda, kadınların sayısının erkeklerden fazla olduğunu görüyoruz. Ülkemizde bu yaş grubunda 3,1 milyon nüfus var. Bunun 1,2 milyonu erkek, 1,9 milyonu kadın. Bu rakamlar Kayseri için toplamda 43.216 kişi veriliyor. Bunun,17.330’u erkek ve 25.886’sı kadın olarak verilmiş.
***
Hane halkı büyüklüğü giderek küçülüyor. Söz gelim, 2008 yılında 4,0 kişi olan hane halkı sayısı, 2023’te 3,1 kişiye;Kayseri’de ise bu rakam 2008’de 4,2 kişi iken 2023’te 3,2’ye düşmüş…
***
Çok iyi anımsarım, 1960’lı yıllarda hane halkı sayısı, kabaca, beş kişi olarak hesaplanırdı. Ülkemizde çoklu aile, ebeveyn ve evlenmemiş çocuklardan oluşan ve tipik olarak bir evde yaşayan bir aile grubuna (çekirdek aile) dönüşüyor.
***
Çalışma çağı olarak tanımlanan 15-64 yaş grubundaki nüfusun oranı, 2007 yılında %66,5 iken 2023 yılında %68,3 oldu. Diğer yandan çocuk yaş grubu olarak tanımlanan 0-14 yaş grubundaki nüfusun oranı %26,4'ten %21,4'e gerilerken, 65 ve daha yukarı yaştaki nüfusun oranı ise %7,1'den %10,2'ye yükseldi.
***
Yabancı uyruklu nüfus kapsamında; referans tarihinde geçerli ikamet veya çalışma iznine sahip kişiler, uluslararası koruma kimlik belgesi gibi ikamet izni yerine geçen kimlik belgesi olan ve referans tarihinde geçerli adres beyanı olan kişiler ve izinle Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkmış referans tarihinde geçerli adres beyanı olan mavi kart hamili kişiler değerlendirilmiştir. Kurs, turizm, bilimsel araştırma vb. nedenlerle 90 günden kısa süreli vize veya ikamet iznine sahip yabancılar ile geçici koruma statüsüyle ülkede bulunan Suriyeliler nüfusa dâhil değildir.
***
Bu bağlamda ülkemizde yaşayan yabancı nüfus 2022’de 1,8 milyon iken 2023’te 1,5 milyona;Kayseri’de ise, 20.186’dan18.221’e düşmüş. Kayseri’de yabancı erkek sayısı 9.243 ve kadın sayısı 8.978 olmuş.
***
“2023 sonu itibarıyla Türkiye’de yaşayan sığınmacı sayısıGöç İdaresi Başkanlığınca yaklaşık 4,7 milyon kişi olarak açıklamış durumdadır. Bunlar içinde en yüksek nüfus Suriyeli sığınmacılardır, onları Afganlar ve Iraklılar izliyor. Ayrıca Türkiye’de yaşayan yaklaşık 1,6 milyon yabancı nüfusun içinde en yüksek sayıya sahip olanlar Iraklılardır. Onları Afganlar, Almanlar ve Türkmenler izliyor.” (Eğilmez).
