Ne güzel hayaller kuruyorduk, 10-12 yıl önce… Ulusal gelirimiz 2 trilyon dolar, kişi başına gelirimiz 25 bin dolar olacak; dünyanın “ilk 10” ekonomisi arasına girecektik. Dünya ve dahi ABD, Almanya, Fransa, İngiltere vd “kıskançlıklarından” çatır çatır çatlayacaktı.
***
Ama evdeki hesap çarşıya uymadı iç ve dış güçler; onların yerli uşakları, “Marksist, Leninist ve de Maoist” militanlar, “millet ve zillet ittifakı”, “Gezi militanları” hayallerimizi suya düşürdü… Önemli değil, zaman yok değil ya, bir 20 yıl daha veririz, olur biter…
***
Böyle diyorum ama “kazın ayağı pek öyle değilmiş!”. “T24”’ten Pelin Ünker’in haberine göre; “307 milyar dolar fakirleşecek”mişiz…
***
Nasıl mı olacakmış?
***
Dolar kurundaki artışlar milli gelir hesaplarını da değiştirmiş. Hükümetin geçen yılın eylül ayında açıkladığı 2022-2024 dönemine ait Orta Vadeli Program’da (OVP) yapılan hesaplamalar, bu yıl dolar kuru ortalamasının 9,27TL olacağı varsayımına dayanıyormuş.
***
Bu yıl (2022)Türkiye’nin yüzde 5 büyüyeceğini hesaplayan ekonomi yönetimi, gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYH) Türk Lirası bazında 7 trilyon 880 milyar lira, dolar bazında 850 milyar dolar olacağını öngörüyordu.
***
OVP bu yıl için yapılan hesaplamalar kur artışıyla şaştı. Bu yıl içinde sadece kur farkından dolayı Türkiye’nin milli geliri 543 milyar dolara iniyor. Kişi başına milli gelir ise 6 bin 354 dolara geriliyor. Buna göre, kişi başına 3 bin 593 dolar fakirleşen Türkiye, kâğıt üzerinde milli gelirden 307 milyar dolar kaybediyor.
***
Hükümet bu yıl için yüzde 5 büyüme hedefi koysa da Merkez Bankası’nın reel ve finansal sektör temsilcileri ile profesyonellerden oluşan 48 katılımcıyla gerçekleştirdiği mayıs ayı beklenti anketinde 2022 büyüme beklentisi yüzde 3,3 oldu.
***
Uluslararası kuruluşların Türkiye için 2022 büyüme tahminleri de hükümetin yıllık öngörüsünden daha düşük. OECD, 8 Haziran’da yayınladığı "Ekonomik Görünüm" raporunda, Türkiye için 2022 yılı GSYH büyüme tahminini yüzde 3,7 olarak açıkladı.
***
IMF en son Nisan ayında Türkiye için büyüme tahminini yüzde 3,3’ten yüzde 2,7’ye indirdi. Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Moody’s’in Mayıs ayında açıkladığı büyüme beklentisi yüzde 3,5 olurken, Dünya Bankası’nın büyüme tahmini yüzde 2,3’te kalıyor.
***
Kur tahminleri ise yukarı yönlü. Dolar/TL değerlemesi üzerinden çalışmalarda bulunan İngiliz Standard Chartered Bank, Ocak ayında yayınladığı raporda, 2022 sonu kur tahminini 12TL seviyesinden 20 TL'ye çıkardı.
***
İngiltere merkezli HSBC, Mayıs ayında dolar/TL için yılsonu tahminini 16,5’ten 17,5’e yükseltirken, İtalyan bankası Unicredit’in tahmini 18 TL oldu.
***
Mevcut veriler de Türkiye’nin milli gelirinin TL bazında artarken dolar bazında eridiğini gösteriyor. Bu da geçen yıl dünyanın en büyük 21 ekonomisi olan Türkiye’nin daha alt basamaklara düşmesine yol açabilir. 23. sıraya inmesi kuvvetle muhtemel.
***
“Uçuş tarihimizin” miladı olan “Başkanlık Sistemine” geçmeden önce 2013-2014-2015 yıllarında 16. sıradaydık. “İç ve dış güçler” eteğimize yapışmasaydı, 2023’te, “İlk 10” arasına girecektik. “Nereden, nereye?” Olsun, bir yirmi yıl daha veririz bunlara… Bakınız, “İlk 5”e nasıl giriyoruz, bir görün. (k.d.)
***
Resmi verilere göre Türkiye, yılın ilk çeyreğinde TL bazında yüzde 7,3 büyüme kaydederken, dolar bazında yüzde 4,9 küçüldü. Kişi başı milli gelir de 9 bin 539 dolardan 9 bin 374 dolara geriledi.
***
Uluslararası arenada 10 bin dolar kişi başı milli gelir için psikolojik sınır olarak kabul görüyor. Türkiye’de kişi başı milli gelir ise 2018 yılından bu yana 10 bin doların altında seyrediyor. Aynı rapora göre Türkiye, kişi başına gelir açısından da 2015 yılında 66'ıncı sıradayken 2021 yılında 78'inci sıraya indi.
***
Fon, Nisan ayında açıkladığı raporda, bu yıl da Türkiye’nin 692,4 milyar dolarlık milli gelirle 23. sıraya gerileyeceğini tahmin etmişti. Öte yandan diğer ülkelerin GSYH’sinin artmadığı düşünülse dahi, kur kaynaklı gelişmelerden dolayı Türkiye’nin daha alt basamaklara inmesi söz konusu olabilir. Kurdaki artış vatandaşa zam olarak dönerken, Türkiye’yi kişi başı GSYH'de 7 bin doların altına çekti. Milli gelir, kâğıt üzerinde 543 milyar dolara indi.
