Ne biçim hesap anlayamadım doğrusu… CHP Zonguldak Milletvekili ve TBMM KİT Komisyonu Üyesi Deniz Yavuzyılmaz’ın açıklamasını haberleştirmiş Emin Özgönül Sözcü’de (09 Mayıs 2022). Okuyunca küçük dilimi yuttum… Az çok dört işleme aklım erer ama böylesine hiç ermedi. Bakalım, okuyunca sizlerin de erecek mi? Haberde bir yanlışlık, bir hesap hatası varsa, köşemiz açık… Derhal yayınlarız. Kimse kusura kalmasın. Haber şöyle başlıyor:
“8 Garantili Projede Akıl Almaz Zarar”
“Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli ile yapılan 4 otoyol, bir tünel ve 3 köprünün toplam maliyeti 22 milyar 215 milyon 713 bin dolar oldu. Aynı projelere kamuya devredilinceye kadar, 59 milyar 747 milyon 817 bin dolarlık geçiş garantisi verildi. Böylelikle devlet kaynaklarıyla 22,2 milyar dolara mal olacak, aşağıda verilen 8 proje için Hazine'den 37,5 milyar dolar daha fazla para çıkacak.”
***
Demek ki bunlar 22 milyar dolara çıkmış. Diyelim ki bu fiyat kabul edilebilir… Soru şu: Bu, “birim fiyatlara” göre hesaplanan “tesis” maliyeti mi yoksa buna, süresi içindeki işletme ve bakım/onarım ile “finansman” giderleri de dâhil mi? Dâhilse, 37,5 milyar dolar kâr demektir… Bundan ödenecek vergileri düşünün net kârı buluruz, kabaca. Vallahi, iyi para… Baba oğla vermez. Dâhil değilse tesis maliyetine yani 22 milyar dolara bunları da eklemek lazım.
***
Öyle ya bu işi kamu yapsa, bu parayı (kredi) devlet bulsa buna faiz; işletme esnasında bakım, onarım, personel gideri ödemeyecek mi?
***
Sonuçta bunlar bilinmeden, “37,5 milyar dolar fazla para çıkacak” lafı, anlamlı değil. Değerli milletvekilimiz bunu da açıklığa kavuşturmalı. Sonuçta, yapımcıların/işletmecilerin, sonunda, cebine girecek “net para” önemli.
***
Tekrar ediyorum, tesislerin maliyeti çok tartışmalı. Bundan çok ucuza yapılabileceğine dair iddialar da var. Mesela, üstadımız İlhan Kesici’nin verdiği rakamlar, maliyet bağlamında, bunların çok çok altında. Şahsen ben itibar ederim. DPT’den gelen, ona müsteşarlık yapan birisi.
***
Gelelim sadede… Kim yaparsa yapsın, projeler “fizibil/yapılabilir” mi? Değilse, tartışmak anlamlı değil. Konunun bu yanına yaklaşan yok. Bazılarını tenzih ederek söylüyorum savunanlar da, eleştirenler de “bakkal hesabı” yapıyor… Sonuçta, hesapsız, kitapsız yapılan işler, bumerang gibi dönüyor, muhterem ahaliyi bir yana bırakın, onların torunlarına vuruyor.
***
Hep söyledim: “Taş üstüne taş koyanlardan Allah razı olsun!” diyenler cümlesinden olmadım. Ama hep şunu dedim: “Taş üstüne DOĞRU taş koyandan Allah razı olsun!” Unutmayın; AK Parti iktidarı ülke kaynaklarını betona yatırdı, şimdi de para kalmadı. Bulabilmek için fellik fellik dünyayı dolaşıyorlar.
***
Projelerin “yapılabilir” oluşunu bir yana bırakıyorum. Haber dönüyorum… Yavuzyılmaz devam etmiş: “Sayıştay raporlarındaki saptamalar, 8 projenin yüzde 169 ve 2.69 kat daha pahalı olduğunu gösterdi. Bu para ile 8 yerine toplam 24 otoyol, köprü ve tünel inşa edilirdi. Üstelik bu projelerde müteahhidin yurtdışından temin ettiği krediye de devlet kefil oluyor” demiş.
***
İnanın bu iddialar yenilir, yutulur cinsten değil. Böyle bir “kaynak transferi”, şayet doğruysa, akla ziyan bir şey. Bakalım, muhterem ahalinin sandıkta tepkisi ne olacak?
***
İsterseniz verilen “garantileri” bir kez daha vereyim. Alıntıyı yine haberden yaptım:
1- 45 bin araç geçiş garantisi
1915 Çanakkale Köprüsü dahil Çanakkale-Malkara Otoyolu'nun maliyeti 3 milyar 159 milyon 721 bin 36 Euro'yu buluyor. 2034'te işletmesi devlete geçecek olan projede köprüden günlük 45 bin araç geçiş garantisi verildi.
2- Gelir garantisi oldukça yüksek
2030 yılında kamuya geçmesi planlanan 445 milyon 521 bin 627 Euro maliyetli Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu'na günlük 35 bin araç geçiş, toplamda da 541 milyon 301 bin Euro'luk gelir garantisi verildi.
3- Projede eksiklikler tamamlanmadı
Bağlantı yolları ile birlikte toplam 351 kilometre uzunluğundaki Ankara-Niğde Otoyolu, 2035 yılında kamuya devredilecek. 1 milyar 462 milyon 628 bin 902 Euro maliyeti olan projede halen eksiklikler bulunuyor. İşin garibi, verilen araç geçiş garantisi belli değil. Eksiklikleri nedeniyle de pek tercih edilmiyor.
4- Geçiş hedefine ulaşılamıyor
İstanbul'daki Avrasya Tüneli, 2042 yılında kamuya geçecek. 1 milyar 239 milyon 863 bin dolar maliyete sahip projeye verilen günlük araç geçiş garantisi 68 bin ve bu tutmamasına rağmen her yıl bu rakam artıyor.
5- Milyarlarca dolarlık sapma
Osmangazi Köprüsü ve Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu, 2036 yılında kamuya devredilecek. 6 milyar 312 milyon 392 bin 47 dolar maliyete sahip projede hem köprüden hem de otoyoldan geçiş garanti sayısı tutmuyor.
6- Hedefin yarısına dahi ulaşılamıyor
Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Odayeri-Paşaköy Otoyolu projesi 3 milyar 456 milyon 244 bin 239 dolarlık maliyete sahip. Köprüden geçiş garantisi yıllık 49 milyon araç ama bunun yarısına dahi ulaşılamıyor.
7- Otoyolun işletme süresi uzatıldı
Kuzey Marmara Otoyolu Kınalı-Odayeri kesiminin maliyeti 2 milyar 72 milyon 257 bin 9 dolar. 2030 yılında kamuya devri planlanan projenin uzunluğu bağlantı yolları dahil 80 kilometreyi buluyor. İşletme süresi 4 yıl 9 aydan 12 yıl 4 aya çıkarılan projede garantiler de tutmuyor.
8- Geçiş garanti sayısı artırıldı
Kuzey Marmara Otoyolu Kurtköy-Akyazı kesiminin işletmesi 2029 yılında devlete geçecek. 3 milyar 661 milyon 656 bin 404 dolar maliyeti olan projenin araç geçiş garanti sayıları işletmeci şirket lehine artırıldı.
***
Yavuzyılmaz, 2 örnek ile Hazine garantili projelerin durumunu gözler önüne serdi. Yavuzyılmaz, “Devlet, Tokat Havalimanı'nı 25 milyon Euro'ya mal etti. Zafer Havalimanı'nı ise müteahhit 50 milyon Euro'ya yaptı. İkisi de yılda 2 milyon yolcu kapasiteli ve aynı büyüklükte. Tokat'ta garanti yok ve Hazine'den para çıkmıyor. Zafer'de ise geçen yıl 1 milyon 317 bin garanti vardı, 11 bin yolcu geldi” dedi.
