Değerli Başkanımız Memduh Büyükkılıç, 2021 yılı “Kayseri Ulaşım 2021” verilerini açıkladı. Bir şey dikkatimi çekti. Aslında bu, pandemi nedeniyle doğal bir süreç… 2020 ve 2021 yıllarında yolcu sayısında düşüş beklenirdi. Şimdi açıklamayı paylaşacağım ve sonra yorumumu yapacağım.
***
2021’de Büyükşehir ulaşım hizmetleri kapsamında 86 milyon yolcu taşınmış. Bunun 27 milyon 300 bini “tramvay” ile 59 milyon 600 bini otobüslerle...
***
2020, 2019 ve 2018 yıllarına ait durum ne diye merak ettim… Kayseri Ulaşım sitesinin “İstatistikler” kısmı “hata” veriyor. Yani ulaşamıyorsunuz ama 2017 rakamlarına ulaşabildim. 2018 verileri de arşivimde olduğundan imdadıma yetişti. 2017’de taşınan yolcu sayısı toplamda, 2021’den çok fazla… Dedim, bu çok doğaldı.
***
2017’de 122 milyon yolcu taşınmış, toplamda. Bunun 37 milyonu tramvay, 85 milyonu otobüs ile.
2018’de taşınan toplam yolcu sayısı 130 milyon civarında. Tramvay ile yaklaşık 40 milyon, otobüs ile yaklaşık 90 milyon yolcu,
***
Demek ki, taşınan yolcunun yaklaşık yüzde 31’i tramvay ile taşınmış. Bu, iyi bir oran mı yoksa kötü mü bilemiyorum? Zira elimde mukayese edebileceğim bir başka veri yok. Demek ki, her üç yolcudan biri tramvayı tercih ediyor.
***
2021’de taşınan, 2017’nin toplamda, neredeyse yüzde 70’i… Tramvayda bu oran yüzde 73; otobüste yüzde 69… Dedim, bu düşüş bir pandemi ortamında normal.
***
Buradan, konunun ekonomisi ile ilgili kısma geleceğim, tramvay bağlamında… Tramvay’ın ilk etabı (OSB-Köy Garajı, 17,5 km.) için verilen ve taşımacılıkta önemli bir kriter olan “saatte tek yönde taşınan yolcu” sayısı”, 13 bin olarak verilmiş, 2020 yılı için. Bunu veren de “müşavir” firma.
***
Deniyor ki, 2020 yılına gelindiğinde bu etapta; “saatte tek yönde 13 bin yolcu taşınacak”. Hesaplarıma göre bu etap için taşınan yolcu sayısı “saate tek yönde 2 bin” civarında kalmıştı. Çok yazdım, herhangi yanıt gelmedi… Birinci etaba Talas ve İLDEM ilave edilmesine rağmen bu rakam 3 bine ancak çıkabilmişti. Bir anlamda sistem, “doyma noktasına” gelmişti. “Hooke deneyi” gibi bir şey.
***
Diyelim ki, “müşavir” firma “pik saate” ilavesini unuttu. 13 bin rakamı, “pik saat” içindi. Kabul… Peki, 2017’de “pik saatte” kaç yolcu taşınmış? Kayseri Ulaşım rakamlarına göre “06.30-09” pik saatleri arasında (2,5 saatte) 26 bin yolcu taşınmış… Saatte 10 bin 400 yolcu. Tek yönde, 5 bin 200 yolcu.
***
Yine aynı yıl, “15.30-19.00” pik saatleri arası için (3,5 saat) için 37 bin yolcu verilmiş. Bu durumda da “saate tek yönde” benzeri bir rakam. Şimdi soruyorum, 13 bin rakamı nere, 5 bin rakamı nere? Bu denli sapma olur mu?
***
Tabii, bu hesabı kim yaptı yani 13 bin rakamını kim buldu? Bilmiyorum. Üstadımız iyi “sabunlamış” ama “kiri” zaman geçince ortaya çıktı. Peki, bunun yapımına kim karar verdi? Unutmayın; beğenilmeyen ve apar topar kapatılan DPT, Kayseri tramvayına izin vermiyordu. Onlara itibar etmek gerekirdi. Mühendislik ekonomisi açısından haklı çıktılar.
***
Rakama (13.000) bakınca, mühendislik dili ile söyleyecek olursak, “sabunlanmış” ya da “ekmek katığa denk getirilmiş” projeyi “fizibil/yapılabilir” kılmak için, 13 bin rakamı verilmiş. Genel kabule göre; tramvay için verilen rakam farklı olmaklar beraber, “12.800-32.000” yolcu arasında… Bunun üst limitini 20 bin olarak verenler de var.
***
Bu izin vermeyişi de, siyasi olarak değerlendiriyor, algı oluşturmak için kullanıyordu Başkan Mehmet Özhaseki. “Ne çektik, bürokratik vesayetten” diyordu. Ama işin “yapılabilir” olup olmadığını bilmiyordu. DPT’nin itirazı bu noktada idi…
***
Bildiğim kadarı ile DPT devre dışı bırakıldı, Abdullah Bey’in himmeti ile YPK’dan çıktı bu karar… Ha. Geçmişte, “raylı sistem getireceğim” diyen Başkan Niyazi Bey (Bahçecioğlu) de abesle iştigal ediyordu. Olmayacak duaya amin diyordu.
***
Bir şey daha açıklayayım; “Devlet Yatırım Programında” “pik saatte tek yönde yolcu” sayısını etüt yapıldığı “yıl”daki rakam olarak vermekte. Yani, bunun etüttün yapıldığı, 2002 başları için olması gerekir.
***
Peki yapılması gereken ne idi? “Özel yolu olan otobüs” yani “metrobüs”. Tramvay için ayrılan yol ve güzergah bunun için seçilir ve bu alanda hizmet verilirdi. Bunun için verilen kriter de saatte tek yönde “6.400-12.800” yolcu. Bu taktirde, görüntü kirliliği olmaz, prestij yollar mahvedilmezdi. İnanın, bir hemşeri olarak kahroluyorum o güzelim caddelerin, bulvarların mahvedilmesine.
***
Şimdi anladınız mı, neden 13.000 yolcu? İşte, “sabunlama” buna denir, rakamlarla oynanır, buna ulaşılır. Ekmek katığa böyle denk getirilir.
***
Tabii, bir de “metrocular” var. Neden “metro yapılmadı?”, diyorlar. Kusura kalmasınlar, bunlar da “evlere şenlik!”, “üfürüp” duruyorlar. Metro (hafif, ağır) ya da tren için verilen rakam da “saatte tek yönde 32 binin üzeri yolcu”… Bunun için de Kayseri nüfusunun, bugünkünün 3 katı falan olmalı.
***
Sözün özü: Mühendislik ve “mühendislik ekonomisi” diye bir şey var. Bunu yok sayan ülkelerin ve belediyelerin hali bize benzer. Kamu hazinesi ve belediyeler borç içinde yüzüyorsa, Merkezi Hükümetin adeta tutsağı haline geliyorsa bunun yüzünden. Kamu tulumbasında suyun bitmesi de ondan… Baksanıza bırakın karşılıksız yardımı borcunu ödeyemiyor kamu maliyesi. Hesapsız, kitapsız, bilimden uzak iş yaparsanız olacağı bu.
***
Yok öyle değil, diyen varsa getirsin bana, “en azından ön fizibilite raporunu!” Yazıktır günahtır. Bizlere çektirdiniz bu eziyeti, bari torunlarımıza çektirtmeyin. Onların geleceği de ipotek altına alındı hala farkında değil misiniz?
***
Kayseri’nin muhterem ahalisi, tramvayın “kâr/zarar” tablosunu hiç mi merak etmez?
