Testi kırılmadan yol göstermek ya da uyarmak isterim… Ayrıca; kış sezonuna girdiğimizde bu uyarıyı yaparım. Ama ne kadar dinlerler, ne kadar “kalitesiz” kömür dağıtmaya devam ederler, bilemem ama ben vatandaşlık görevimi yapacağım; “fincancı katırları ürkse de!”.
***
Kalorifer, sobalar yakılmaya başlayalı 15 gün kadar oldu… O nedenle, ilk verileri vereceğim, akılda kalabilmesi için bazı tanımlar yapacağım. Önce tanımları verelim ki, meramımız iyi anlaşılsın.
***
Hava kirliliği, atmosferdeki kirletici partikül ve gazların artması ile ortaya çıkıyor. Hava kirliliğinin artması ne demek diye merak edenler için şu yanıtı verebiliriz. Havadaki toksinlerin, insanların ve hayvanların sağlığını tehdit edecek boyutlara ulaşması; hava kirliliğinin artması anlamına geliyor.
***
Toksinleri oluşturan bileşenler; biyolojik ya da kimyasal kökenli olabilir. Bu durum hava kirliliğinin artmasına ne sebep oluyor sorusunu akla getiriyor. Hava kalitesini düşüren başlıca etkenler arasında;egzoz emisyonu, fosil yakıtlar, enerji üretimi sırasında ortaya çıkan yan atıklar, fabrikalar vs.
***
Hava kirliliğine neden olan bileşenler, katı ve gaz formlarında bulunuyor. En çok bilinen ve zarar veren gaz halindeki hava kirleticileri arasında; fosil yakıt kullanımı sonucu ortaya çıkan kükürt dioksit, endüstri faaliyetleri ve doğal gaz kullanımı sonucu salınan azot oksitler ve farklı yakıt çeşitlerinin yakılması sırasında çıkan karbon monoksit bulunuyor.
***
Gaz olan kirleticilerin haricinde, partikül kirleticiler de insan sağlığı için oldukça tehlikeli. İnşaat sahaları ve yol çalışmaları bu partiküllere en çok yol açan alanlar arasında. Amonyak, radyoaktif maddeler ve cıva; partikül halindeki kirleticilerin başında yer alıyor.
***
Hava kirliliği tüm dünyanın ilgilendiği önemli problemler arasında yer alıyor. Birçok bilim insanı, sürekli yaptıkları araştırmalar ile hava kalitesini değerlendiriyor. Bu değerlendirmeler sonucunda da hava kirliliğinin sebeplerini ve olası sonuçlarını inceliyorlar. İnceleme sırasında “hava kalitesi indeksi”(HKİ, AirQuality Index - AQI)kavramı ön plana çıkıyor.
***
Hava kalitesi indeksi nedir ve nasıl ölçülür gibi soruları akla geliyor. HKİ yani hava kalitesi indeksi, hava kalitesini günlük olarak ölçen bir sistemin raporu olarak tanımlanabilir. [Bildiğim kadarı ile Kayseri’de üç ölçüm istasyonu var].
***
Hava kalitesini herkesin anlayabileceği şekilde raporlayabilmek için hava kalitesi indeksini kullanıyor. HKİ ile yapılan sınıflandırmada, 6 ayrı kategori bulunuyor. Yapılan derecelendirmede; iyi, orta, hassas, sağlıksız, kötü ve tehlikeli basamakları yer alıyor. Sağlık endişe seviyeleri renkler ile tanımlanıyor. Buna göre;
0-50 AQI: Yeşil renk; hava kalitesinin iyi olduğu anlamına geliyor.
51-100 AQI: Sarı renk; ortalama bir hava kalitesine işaret ediyor. Genel olarak endişe verici bir değer yok ancak yine de sağlık endişesi duyulabilir.
101-150 AQI: Turuncu renk; hava kalitesi hassas demek. Solunum yolları ile ilgili sorun yaşayan insanlar negatif olarak etkilenebilir.
151-200 AQI: Kırmızı renk; hava koşullarının sağlıksız olduğunu belirtiyor. Kırmızı renkte sadece hassas gruplar değil tüm insanlar olumsuz olarak etkilenebilir.
201-300 AQI: Mor renk ile vurgulanan bu kategori, hava kalitesi kötü demek oluyor. Sağlık açısından son derece tehlikeli olan bu hava koşulu, tüm vatandaşların sağlığını tehdit ediyor.
301-500 AQI: Kahverengi ile tanımlanan son sınıf, alarm durumuna geçilmesini gerektiriyor. Kahverengi; sağlık endişesi seviyesinin tehlikeli boyutlara ulaştığını ifade ediyor.
Hemen belirtelim; Renkler ve risk aralıkları ülkeden ülkeye değişebilir.
***
İndeks sonuçları günlük olarak hatta saatlik raporlanıyor. Herkes bu değerlere internet üzerinden erişim sağlayabiliyor. Bu değerlere bakarak, yaşadığınız şehrin ya da ülkenin hava kalitesini öğrenebilirsiniz.
***
Partikül kirleticiler (PM10), karbon monoksit, ozon, kükürt ve azot dioksit; temel kirleticileri oluşturuyor. Bu kirleticiler daha çok, çarpık şehir planlamasının ve yoğun trafiğin olduğu yerler ile sanayi tesislerine yakın yerleşim alanlarında görülüyor. (Kaynak: https://havamtemiz.com/hava-kalitesi-indeksi-nedir/)
***
Peki, henüz sezonun başında Kayseri’de durum ne? Endeks; 5 Kasım günü günlük ortalama 80 olmuş. 4 Kasım günü 83, 3 Kasım günü 71,2 Kasım günü 72 olmuş. Demek ki, giderek yükselmeye başlamış.
***
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın ilgili sitesinden aldığım verilere göre 5 Kasım akşamı saat 22.00 sularında endeks111’e çıkarak “hassas” alarmı verdi. Yine anı saatte PM10 metreküpte 100 mikro gram; azot dioksit metreküpte264 mikro gram ve karbon monoksit metreküpte 2674 mikro gram olmuş.
Anlaşılan bugünlerde Kayseri, “sarı” bandında, akşamla kavuniçi ile belirlenen hassas duruma geliyor. Umarım ilgililer hava kirliliğine yoğunlaşır, sınır değerleri aşan kirletici kullanılmasına izin vermezler. Diyeceksiniz ki; bir seçim arifesinde bunu yapmazlar… Haklısınız. Popülizmin pik yaptığı bir dönemde “hava kirliliği” falan konu dışı.
