Karar vericilerin bazı şeyleri bilmesi lazım. Bizim amacımı da yardımcı olmak… Mesela hanehalkı sayısı kaç ya da ülkemizde kaç hane var ya da haneler nasıl oluşuyor, desem acaba kaçımız biliyor?
***
Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) "İstatistiklerle Aile 2022" bülteni yayımlandı. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre, Türkiye'de 2008'de 4 kişi olan ortalama hane halkı büyüklüğü azalış gösterdi ve 2022'de 3,17 kişiye düştü.
***
Kayseri, 3,22 kişi ile ortalamanın biraz üzerinde. 2008’de Kayseri, 4,20 kişiymiş.1950’li yıllarda bu rakam beş ve üzerindeydi. Demek ki, aileler giderek parçalanıyor…
***
Bu, iyi mi kötü mü? “Öyle olması gerektiği için öyle mi oluyor!” bilemem… Bu, sosyologların, sosyal bilimcilerin, ekonomistlerin ilgi alanına girer.
***
İllere göre incelendiğinde, 2022'de ortalama hane halkı büyüklüğü en yüksek il 4,91 kişiyle Şırnak oldu. Bu ili, 4,81 kişiyle Şanlıurfa ve 4,67 kişiyle Batman izledi.
***
Ortalama hane halkı büyüklüğünün en düşük olduğu iller ise 2,54 kişiyle Tunceli ve Çanakkale. Bu illeri, 2,57 kişiyle Giresun ve 2,61 kişiyle Balıkesir takip etti.
***
Yine nüfus istatistiklerine baktığımızda, hanehalkı sayısının yüksek olduğu illerde, “Beklenen Yaşam Süresi” düşük. Bu, canlının ortalama ne kadar yaşadığını ortaya koyan istatistiki bir ölçütü. Bunu, iller “nüfus piramidinde” de görmekteyiz.
***
“Beklenen Yaşam Süresi” genel olarak farklı cinsiyetler ve coğrafyalar için ayrı ayrı hesaplanır. Bu ölçüt genel olarak doğumda bir insanın ortalama ne kadar yaşayabileceğini belirtmek için kullanılır ve bu değer ölüm anındaki yaşa eşittir.
***
Gelelim hanehalkı sayısına: Kayseri’de toplam hane sayısı (2022) 435.301 hane. Bunun 69.146’sı “tek kişilik” aile. “Tek çekirdek aile” ise, 303.318 hane. Demek ki yoğunluk, “tek çekirdek aile”de.
“En az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan”47.891hane ve nihayet “çekirdek aile olmayan birden fazla kişilerden oluşan hane”8.446 haneden oluştu.
***
Bunların ülke karşılığı şöyle: Toplam 26.075.365hane. Diğerleri sırasıyla 5.067.331 hane; 16.816.288 hane; 3.342.280 hane ve 849.466hane oldu. Sonuncusu hariç, Kayseri ülkenin, ortalama yüzde 1,5’i kadar.
***
“Çekirdek aile olmayan birden fazla kişilerden oluşan hane”de Kayseri, ülkenin yüzde 0,9’u kadar.Diğerleri yüzde 1,5 mertebelerinde kalırken, aralarında “eş, anne-çocuk veya baba-çocuk ilişkisi olmayan fertlerden oluşan” hanehalklarının oranının yüzde birin altında kalması dikkate değer.
***
Gelelim gelir ve yoksulluk araştırmasına. Gelir ve yaşam koşulları araştırması sonuçlarına göre, eş değer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirininyüzde 60'ı dikkate alınarak belirlenen sınıra göre yoksulluk oranı 2022'de yüzde 21,6 olarak hesaplandı.
***
Medyan gelir: Bir dağılım, büyükten küçüğe sıralandığında, ortaya denk gelen rakam. Bir anlamda aritmetik ortalama değildir. Ülkemizde medyan gelir, ortalama gelirin altında bir seyir izliyor.
***
Buna göre, geçen gün oy veren toplam seçmenden, yurt dışı seçmen sayıları çıkarıldıktan sonra kalan seçmenin yüzde 21,6'ı alındığında yaklaşık,11.5 milyon seçmenin yoksul olduğu ortaya çıkıyor.
***
Hanehalkı tipine göre yoksulluk oranı incelendiğinde “tek kişilik” hanehalklarının yüzde 10,9'unun, “tek çekirdek aileden” oluşan hanehalklarının yüzde 21'inin, “geniş ailelerden” oluşan hanehalklarının yüzde 28,9'unun, “çekirdek aile” bulunmayan birden fazla kişiden oluşan hanehalklarının ise yüzde 15,5'inin “yoksulluk sınırının” altında yaşadığı görüldü.
***
2022 yılında konutun mülkiyet durumları incelendiğinde, fertlerin yüzde 56,7'sinin oturduğu konutun kendilerine ait olduğu, yüzde 27,2'sinin ise kiracı olduğu görüldü. Lojmanda oturanların oranı yüzde 1,1 olurken kendi konutunda oturmayıp kira ödemeyenlerin oranı ise yüzde 15,1 olarak gerçekleşti.
***
Fertlerin yüzde 33,61'inin 2022 yılında konutunda izolasyondan dolayı ısınma sorunu yaşadığı, yüzde 33,57'sinin sızdıran çatı, nemli duvarlar, çürümüş pencere çerçevesi vb. nedenlerle sorun yaşadığı ve yüzde 21,72'sinin trafik veya endüstrinin neden olduğu hava kirliliği, çevre kirliliği veya diğer çevresel sorunlar yaşadığı görüldü.
***
2022’de, hane halkı kullanılabilir fert gelirine sahip yüzde 20'lik grubun toplam gelirden aldığı pay önceki yıla göre 1,3 puan artarak yüzde 48'e çıkarken, en düşük gelire sahip yüzde 20'lik grubun aldığı pay 0,1 puan azalarak yüzde 6’ya düştü.
***
Buna göre en yüksek gelire sahip yüzde 20’lik nüfus grubu ile en düşük gelirli yüzde 20’lik grup arasındaki fark 7,9 kat oldu.Yüzde 10’luk dilimlere ayırdığımızda yaklaşık 14 katı.
***
Yine TÜİK’e göre 60 milyon seçmenin bulunduğu, bunun 11,5 milyonunun“yoksul” olduğu bir ülke, 29 Mayıs’ta sandığa gidecek. Ya “denge ve denetimden” yana yani “makus talihinizi yenecek” bir anlayışa ya da “mevcut devranın” dönmesine karar vereceksiniz.
***
“İşte hendek iste deve!” Oyunuz sandığa düştükten sonra, “ağlamak, sızlamak nafile!” Öyle ya, beş yıllık geleceğinize karar vereceksiniz.
