Her sandık öncesi olduğu gibi, yine doğal gaz muhabbeti başladı. Yandaş candaş medya; “Terzilik dediğin ne ki; önü ile arkası; kolu ile yakası”modunda… Ballandıra ballandıra anlatıyorlar. Oysa güzel bir sözümüz var: “Tavuğun cücüğü güzün sayılır!”
***
Karadeniz’de bulunan 540 milyar metreküplük rezervimiz, 652 milyar metreküpe, o da revize edilerek 701 milyar metreküpe çıkmış. Olabilir… Çok memnun olurum… Hiç yadırgamam da… Zirayer küre 4,5 milyar yaşında ise, her yerinde hidrokarbon ürünleri gaz, petrol, kömür vardır; şu ya da bu derinlikte; şu ya da bu miktarda... Yeni bilinen bir şey değil.
***
Demem o ki, ülkemizin neresini kazarsanız kazın, delerseniz delin, hidrokarbonlara mutlaka rastlarsınız. Ben, iddia ediyorum, Kayseri çanağında da nereyi delerseniz delin, mutlaka petrol ve doğal gaza rastlarsınız… Ama şu ama bu kalitede; ama şu ama bu miktarda… Burada bir anlaşalım.
***
Devam edebilmem için, şunu da vermek zorundayım; Adamın biri bir çuval keçiboynuzu yemiş. Sonunda; “Bu kadar tat için bu kadar kazık yenir mi?” demiş… Ya da çıkartma maliyeti ile “piyasadanpay alabilir” miyiz? Yine ya da bu maliyetle “Pazar ömrü” nedir?
***
Bir de piyasa değeri, 1 trilyon dolarmış. Tabii, savaş nedeniyle, ârızî bir yükseliş var, gaz fiyatlarında. Savaş öncesi fiyatlara düşer mi, tabii bir de tamamını piyasaya arz edebilir misiniz?
***
Bir de aklımın ermediği bir şey var: 2021 tüketimi baz alınırsa, 710 milyar metreküp bizim, 12 yıllıktüketimimiz. 2021’de, 60 milyarmetreküpe22 milyar dolar ödemişiz. Bunu esas alırsak eder 264 milyar dolar. Bir trilyon dolar nerede, 264 milyar dolar nerede?Yoksa,12 yıl sonraki dolar fiyatı mı esas alındı?
***
Evet, soru şu: Bu gazın, sözgelimi birim metreküpünün maliyeti ne? Buna ne kadar iletim ve dağıtım bedeli eklenecek; sonuçta faturama yansıyan fiyat ne olacak? Bunlar bilinmeden; sandığın hatırına, davul zurna ile sokaklara dökülmek pek anlamlı değil? Bu kadar tat için de bu kadar kazığı yemem?
***
Sormaya devam edelim: 710 milyar metreküpün tamamı ekonomik olarak çıkarılabilecek olan kısmı mı? Yoksa pazarlanabilecek olanı farklı mı? Mesela bu, 100-150 milyar metreküp olabilir mi?
***
Muhterem ahalinin anlayabileceği bir bilgi ile konuyu açayım. Tabii, akılda kolay kalsın diye rakamları yuvarlatarak veriyorum: Ülkemizin irili ufaklı akarsularını değerlendirseniz (Bunlara Cömert Hocamızın Nize çayı, bizim Hisarcık deresi, Kızılırmak, Fırat vs. dahil) ancak ve ancak 450 milyar kWh elektrik elde edebileceğimizi söylüyorlar.
***
Mesela, Hocamızın çayından elektrik üretmek, teorik olarak mümkün ama teknik olarak mümkün değil. Zirayeterli bir düşü ve debi gerekir… Nize çayı gibi olanları çıkın, teknik olarak 250 milyar kWh elektrik üretebileceğimizi söylüyor, uzmanlar. Tabii, bir de bunların öncelik sırası var.
***
Bizim Hisarcık deresinden elektrik üretebilirsiniz ama değmez. “Yüzü astarından pahalı olur”; faturalarımız, bırakınız kömür ateşini, cehennem ateşinde yakar bizleri. O nedenle, işi bilenler tekrar hesaplamış, bizim Hisarcık deresi ve benzerlerini çıkmış, ekonomik olarak üretilebilen 150 milyar kWh demiş… Bu da olsa olsa 160 bilemedin 170 milyar kWh’e çıkarmış.
***
Anlaştıysak mesele yok. Anlaştıysak başta ki soruya dönelim: 710 milyar metreküprezerv gazın, ekonomik olarak üretilebileni nedir? Tamamımı, yoksa mesela 100-150 milyar metreküp mü?
***
Bir de bunun üretim maliyeti nedir? Dünya piyasalarının çok üstünde ise, bizlere “keçiboynuzu yedirmenin” bir anlamı yok. Yok, yemek isteyen varsa buyursun yesin ama unutmasın bize de yedirmek durumunda kalır.
***
İsterseniz, konuya TPAO’nun bir tespiti ile devam edelim: “…2008 yılında 1 milyar m3’e kadar çıkan doğal gaz üretimi, 2019 yılında yıllık toplam 483 milyon m3 iken, 2020 yılında toplam 441 milyon m3 olarak gerçekleşmiştir.”
***
Soruyorum; 1 milyar metreküp üretebilmem şansımız varken, 2020 yılında, neden bunu yüzde 44,1’in ürettik? Maliyet yüksekliğinden mi? Kuyu veriminin düşmesinden mi? Neden? Neden kendi gazımızı çıkartmadık?
***
Depolama kapasitemiz de öyle yüksek değil: “2021 yılı sonu itibarıyla; lisansa kayıtlı fiili yeraltı depolama kapasitesi 4,141 milyar m3, lisansa kayıtlı fiili LNG depolama kapasitesi 0,964 milyon m3 LNG olarak gerçekleşmiştir.2021 yılı tüketimimiz ise, 60 milyar metreküp. Depo kapasitemiz, bunun 15’te biri. Tam dolu olsa bir aylık tüketimimiz bile değil.
***
Yine TPAO’dan aldığım bilgi ile devam ediyorum: “2019 yılı için, [Dünya’da] mevcut rezerv miktarı (198,8 trilyon m3) mevcut üretime (3,99 trilyon m3) bölündüğünde, küresel rezerv ömrünün 49,8 yıl olduğu hesaplanmaktadır. … 49,8 yıllık “doğal gaz rezerv ömrü” ifadesinde, söz konusu ömür bugün için ispatlanmış olan rezervlerin, mevcut teknolojilerle ekonomik olarak üretimi çerçevesindeki bir ömürdür. Oysa yeni keşiflerle yeni rezervlerin devreye girmesi, gelişen teknolojiler sayesinde daha ekonomik olarak üretilebilecek mevcut rezervlerin devreye alınması ile bu ömrün talebe de bağlı olarak değişebileceği dikkate alınmalıdır.”
***
“Sana kabaca bir hesap da yapayım. Benzer kuyulardan bizim maliyetimizden yola çıkarak kuyuları delmenin 2 milyar dolar, yüzen platformun 1 milyar dolar, boru hattının 1 milyar dolar ve sahildeki işletme istasyonunun 1 milyar dolar gerektireceğini söyleyebilirim. Kuyuların verimliliği, kuyulardaki basınç, sahanın genişliği, çıkacak gazda sülfür olup olmadığı da ayrı faktörler. Bin tane bilinmeyen var. Asıl maliyet bunlar netleşince anlaşılır. Bizim şirketin bulup 25 yıldır işletmeye alamadığı veya almadığı yerler var. Fiyat, rantabilite gibi nedenlerden. Ama normal şartlarda her şey uygunsa bir yatağın tespitinden sonra bunu çıkarıp piyasa verilecek hale getirmek 5 yıl gibi bir zamandır.” (Fatih Altaylı, bir uzmanla yaptığı söyleşi)
***
Sonuçta; müjdeden başka hiçbir teknik, ekonomik bilgiye sahip değiliz. O nedenle; geçmişte de olduğu gibi, her sandık öncesi, topluma verilen “gazlardan” bir “gaz” olarak değerlendiririm.
***
Peki, bizim rezervimiz ne; “Türkiye doğal gaz rezervi ise, 2020 yılı sonu itibarıyla kara alanlarında 3 milyar m3 olarak kaydedilmiştir (Şekil 40). Yeni keşifler yapılmadığı takdirde, mevcut üretim miktarı dikkate alındığında, doğal gaz rezervinin yaklaşık 9 yıllık ömrü bulunmaktadır.”Karada rezervimiz bu olunca, işimiz denizlere kaldı.
