“Türkiye, Demokrasi Endeksi'nde 2022 yılında 167 ülke arasında, 4,35 puanla,103'üncü sırada yer aldı. 10 puan üzerinden yapılan değerlendirmede Norveç 9,81 ile listenin zirvesinde bulunuyor. Yunanistan ise 'en kayda değer genel iyileşmeyi' gerçekleştirdi.” Afganistan0,32 puanla sonuncu oldu.2006'dan beri yayınlanan raporda Türkiye şu ana kadar 5,76 puanla en yüksek rakamı 2012'de elde etmişti.
***
Dünya nüfusunun yüzde 45.3'ü bir çeşit demokrasiyle yönetilen ülkelerde, geri kalan yüzde 36.9'lık kesim ise otoriter rejimlerin yönetimi altında yaşıyor. Raporda puanlama kriterleri; seçim süreci ve çoğulculuk, hükümetin işleyişi, siyasal katılım, demokratik siyasal kültür ve sivil özgürlüklerin yer aldığı beş başlık üzerinden hesaplanıyor.
***
Türkiye'nin seçim süreci ve çoğulculuk alanındaki puanı 10 üzerinden 3.5, hükümetin işleyişi 5.0, siyasal katılım5.56, demokratik siyasal kültür 5.63, sivil özgürlükler ise 2.06 oldu.
***
Tabiiülkemiz bağlamında, bu haberi doğrulayanlar da yok değil. Sanki“öyle olması gerektiği için öyle oluyor!” der gibi. Öyle ya demokrasi bize, şark toplumlarına göre bir şey değilmiş. Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu Üyesi Murat Bardakçı, “Az Önce Konuştum” programında; "Demokrasinin olmaması bizim eksiğimiz değil genetik yapımız. Demokrasi kıta Avrupa’sı için bambaşkadır. Şark dünyası tek adam sever. Türkiye’nin en güçlü olduğu dönemler tek adam dönemleridir" demiş.
***
Hatırlayın, “Şalcı Nihat Erim” ne demişti? Ki, “Balyoz” lakabıyla tanınır…12 Mart 1971’i takip eden günlerde Başbakan oldu. Şu sözü ile ünlendi: “Bazen demokrasilerin üzerine şal örtmek gerekir.”
***
Mesela, Ziya Paşa merhum Terkib-Bend adlı eserinde; “Nush[nasihat] ile uslanmayana etmeli tekdir [azarlama]/ Tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir” demişti, padişahlar döneminde. Öyle ya, “tek adam” dönemine uygun bir ifade.
***
Rahmetli Demirel; “1961 Anayasası bol geldi!” demişti. Ama yarım asır sonra Ziya Paşa, Demirel, Erim gibi düşünmek hiç de doğru gelmedi bana…Demokrasi, hukukun üstünlüğü, bireysel hak ve özgürlükler, çoğulculuk, saydamlık ve hesap verebilirlik neden bol gelsin ki bu topluma?
***
Yaşanan hali örtmek için, genleri falan alet etmeyelim buna. Yani, antidemokratik davranış, düşünce biçimleri hiç mi yok batı toplumlarında ve onların genlerinde. Bardakçı’yı dinleyen, “Atina demokrasisi”, hiç sapmadan, evrileevrile günümüze kadar geldiğini zanneder!..Anti demokratikdüşünce ve uygulama, her toplumda vardır.
***
Batının demokratik standartlarının yükselmesi de kolay olmamıştır. Daha, 1960’lı yıllarda, lokanta kapılarına; “Buraya köpekler ve zenciler giremez!” noktasındanbugün, çok farklı bir anlayışa evrildi, ABD…ZenciObama’yı başkan yaptı… Neyse, biz dönelim haberimize…
***
Euronews'in aktardığına göre İngiltere merkezli araştırma ve analiz şirketi Economist IntelligenceUnit(EIU) tarafından yapılan değerlendirmede;"Türkiye'nin demokratik değerleri aşınmaya devam ediyor" başlığı atılırken, ülke; "Son on yılda puanında ciddi bir düşüş yaşadı" deniliyor.
***
Listede ülkeler aldıkları puanlara göre "tam demokrasi", "kusurlu demokrasi", "hibrit (melez) rejim" ve "otoriter rejim" olarak sınıflandırılıyor.
***
“’Otoriter rejim’ kategorisinin 6 basamak üzerinde yer alan Türkiye'nin ortalama puanı 2012'deki 5,76 seviyesinden 2022'de 1,41 puan düşerek 4,35'e geriledi.” Listede Türkiye'yi Benin, Nijerya, Fildişi Sahili, Pakistan ve Moritanya takip ediyor. Batı Afrika ülkesi Gambiya4.47 puanlaTürkiye'nin bir basamak üzerinde 102'inci sırada yer aldı.
***
Çin'in demokrasi puanının 10 üzerinden 1,94'e, yani endeksin başladığı 2006'dan bu yana en düşük düzeye indiği belirtilirken, Rusya'nın 2022'de tüm dünyada en fazla demokratik gerileme yaşayan ülke olduğu ve 22 basamak gerileyerek listenin 146'ıncı sırasına gerilediği açıklandı.
***
İskandinav ülkeleri, küresel sıralamada ilk altı pozisyonun beşinde yer alıyor. Norveç, 9,81puanla ilk sırada bulunurken onu 9,61 ile Yeni Zelanda takip ediyor. Onları İzlanda, İsveç, Finlandiya ve Danimarka izliyor. Raporda bu ülkelerin başta seçim süreci ve çoğulculuk ile hükümetin işleyişi olmak üzere tüm kategorilerde yüksek puana sahip olduklarına vurgu yapılıyor. İsviçre, İrlanda, Hollanda ve Tayvan ilk on arasında yer alan diğer ülkeler.
***
Finlandiya, İrlanda ve İtalya puanlarını iyileştirmelerine rağmen diğer ülkelerin daha hızlı ilerleme kaydetmesi nedeniyle sıralamada geriledi. Yunanistan7,97 puanla dokuz basamak yükselerek 26. sıraya yerleşti ve "en kayda değer genel iyileşmeyi" gerçekleştirdi.
***
Demokrasi Endeksi'nde 10 üzerinden 8 ve yukarısında puan alanlar “tam demokrasi” olarak nitelendiriliyor. Bu noktada Şili, Fransa ve İspanya'nın yeniden en üst sıradaki ülkeler arasına katılmasıyla 2021'de 21 olan "tam demokrasi" sayısının 2022'de 24'e yükseldiği kaydedildi.
***
Endekste 167 ülke ve bölgeden 72'si yani yüzde 43.1'i demokrasi olarak kabul ediliyor. “Kusurlu demokrasilerin” sayısı 2022'de beş ülke azalarak 48'e geriledi.
***
59 ülke ise “otoriter rejimler” kategorisinde sayıldı. 36 ülke ise “hibrit rejimler” olarak sınıflandırıldı. Endekste “otorites rejim” kategorisinde yer alan son 10 ülke ise şu şekilde:Afganistan, Myanmar, Kuzey Kore, Orta Afrika Cumhuriyeti, Suriye, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Türkmenistan, Çad, Laos ve Ekvator Ginesi.
