“2021 sonunda Sayın Cumhurbaşkanı, faizleri tek haneye düşüreceğini açıkladı. Gerekçe olarak da ekonomide canlanma olacağını söyledi. Ama büyüme oranı tersine 2021'de yüzde 11,4 iken tek haneli faiz ile yüzde 5,6'ya geriledi.” Bu önemli tespiti, Esfender Korkmaz Hocamız yapmış (Yeniçağ, 01 Mart 2023)
***
Üretim yöntemine göre elde edilen yıllık Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH), zincirlenmiş hacim endeksi* olarak, 2022 yılında bir önceki yıla göre %5,6 arttı. Bir önceki yıl yüzde 11,4 idi.
***
“IMF verilerine göre, 2022 dünya büyüme ortalaması yüzde 3,2, gelişmekte olan ülkeler büyüme ortalaması ise yüzde 3,9 oldu. Türkiye 2022 büyüme oranı dünyaya göre daha yüksektir. Ne var ki; Türkiye'de büyüme trendi düşme yönündendir(Korkmaz).
***
Üretim yöntemiyle GSYHtahmini, 2022 yılında, cari fiyatlarla bir önceki yıla göre %107 artarak 15 trilyon TL oldu. Dolar bazında ise, yüzde 1 artarak 905,5 milyar dolar. Biliyorsunuz, 2023 hedefi 2 trilyon dolardı.
***
Bu durumda 2022 yılında kişi başına GSYHcari fiyatlarla176.589 TL, ABD doları cinsinden 10.655 olarak hesaplandı.“2021 yılında 9,592 dolar idi. Dolar olarak fert başına GSYH'nın artmasının temel nedeni, 2022 yılında kur artışının enflasyonun altında kalmış olmasıdır” (Korkmaz).
***
Ülkemizde hane halkı büyüklüğü, ortalama 3,2 kişi. Bu durumda bir haneye 34.096 dolar düşüyor.Peki, bu para elinize hiç geçti mi?Eminim, kahır ekseriyetimiz, “hayır!” diyecek. Peki, bu paranın bir kısmı nerede? Bunu sermaye ve emeğin aldığı payda görüyoruz.
***
“Gelir yöntemi ile ücretlerin katma değer içindeki payı, 2020'de yüzde 28,7 iken 2022'de yüzde 25,2'ye geriledi. Bunun iki nedeni var; Birisi Türkiye'de çalışanlar için ayrı bir geçinme endeksi yoktur. İkincisi; TÜİK, TÜFE'yi düşük gösteriyor. Ücret artışları bu düşük TÜFE'ye göre yapılıyor” (Korkmaz).
***
“Türkiye ekonomisi büyürken çalışan kesimler ise bu büyümeden aynı şekilde pay alamadı. Ayrıca ücretli kesimlerin milli gelirden aldığı payın Z’dan bu yana azalmaya devam ettiği görüldü.“sozcu.com.tr’”den aldığımız bilgiye göre, 2016 yılına doğru iki grup arasındaki makas kapanmaya başlamış yüzde 41,9 ve yüzde 32.0’ye kadar düşmüştü. Ama sonra giderek daha açılma söz konusu. Başkanlık sistemine geçince tekrar makasın açılışı hızlandı.
***
“Üretim yöntemiyle mevsim etkisinden arındırılmış cari fiyatlarla hesaplanan GSYH verilerinden hareketle ‘sozcu.com.tr’’nin yaptığı derlemeye göre emeğin milli gelirden aldığı pay 2022’de 3,2 puan azaldı. 2021’de işgücü ödemelerinin payı yüzde 26,9 olurken 2022’de bu oran yüzde 23,7’ye geriledi.”
***
GSYH'yi oluşturan faaliyetler incelendiğinde; 2022 yılında bir önceki yıla göre finans ve sigorta faaliyetleri toplam katma değeri %21,8;hizmet faaliyetleri %11,7;mesleki, idari ve destek hizmet faaliyetleri %9,9;bilgi ve iletişim faaliyetleri %8,7;diğer hizmet faaliyetleri %5,8;kamu yönetimi, eğitim, insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri %4,8;gayrimenkul faaliyetleri %4,3;sanayi %3,3 ve tarım sektörü %0,6 arttı. İnşaat sektörü ise %8,4 azaldı.
***
Finans sektöründeki %21,8’e karşın, sanayi sektörünün ondan çok küçük %3,3 büyümesi düşündürücü. Bu, yatırım ve üretim konusunda kötü sinyal veriyor.
***
Yerleşik hanehalklarının nihai tüketim harcamaları, 2022 yılında bir önceki yıl zincirlenmiş hacim endeksine göre %19,7 arttı. Hanehalkı tüketim harcamalarının GSYH içindeki payı %57,5 oldu.Demek ki, hanehalkı tüketim harcamaları büyümenin yaklaşık yüzde 60’ına karşılık geliyor. Bir anlamda tüketim harcamaları büyümenin lokomotifi oldu.
***
2022 yılında bir önceki yıl zincirlenmiş hacim endeksine göre mal ve hizmet ihracatı %9,1, ithalatı ise %7,9 arttı.
***
Şimdi, Esfender Hocamıza kulak vermeye devam edelim:
*Sanayi sektöründe 3 çeyrekte 0,6 oranında düşük büyüme oldu ve son çeyrekte ise eksi 3 oranında daraldı.
*İnşaat sektöründe son yıllarda daralma var. 2022 yılında eksi 8,4 oldu.
*Yatırımlarda büyüme 2022 yılında yüzde 2,8 oldu ve GSYH da ortalama büyüme oranının altında kaldı.
*Yatırımlarda büyüme, potansiyel büyümeyi artırır. Düşük veya eksi büyüme ise düşürür. Daha önemlisi istikrarlı büyüme için altyapı, teknoloji ve sanayi sektöründe yatırım yapılması gerekir.
*En büyük istikrar sorunu, finans sektörü ile reel sektörün büyüme oranları arasındaki farkın yüksek olması. Sanayi sektöründe son çeyrek büyüme oranı yüzde eksi 3,0 oldu. Finans ise %13,4 büyüdü. Yılı itibarıyla büyümeler sırasıyla %3,3 ve %21,8 oldu.
***
*) Not: Zincirlenmiş hacim endeksleriyle GSYH, üretimdeki değişimin daha sağlıklı ölçülebilmesi için enflasyon etkisinin arındırılmasıyla yapılan hesaplamadır. Buna bir anlamda, eskiden yapılan “sabit fiyatlarla” hesaplama da diyebiliriz. Ki, gerçeğe yakın olan da bu…
