OSBler ve sanırım diğer sanayi kuruluşlarında elektrik kısıntısı isteniyor. Yoksa elektriklerinizi, doğal gazlarınızı keseriz, diyorlar. Kimse nedenini bilmiyor; bir açıklama yapan da yok. Rivayet olunur ki, İran verdiği doğal gazı kesmiş. Neden? Çağ atlayan, kıskanılan, uçan Türkiye'de bu neyin nesi?
***
Görevli olduğum için biliyorum… 1970'li yıllarda elektrik kesintileri olurdu... Bunun nedeni santral ve iletim hatları kapasite yetersizliği. Bir de buna, ambargo nedeniyle, “fuell-oil” sıkıntısı ekleyin. Her gün özellikle puant saatinde (Akşam 17-22 saatleri gibi) bir saat ya da iki saat sanayi tesislerinin çalışmaması istenir, bazı semtlerin elektriği kesilirdi.
***
Günümüzde ise öyle değil. Toplam kapasitede, iletim ve indirici/dağıtım trafolarında bir sorun yok. Hatta kapasite fazlası var. Peki, sorun nerede? Şurada: Enerji arzı (2019) içinde yerli kaynakların payı yüzde 31 olup tüketimin yüzde 69’u ithalata dayanmaktadır. 2019 enerji hammaddeleri ithalat faturası 41,6 milyar dolar olmuştu. Rusya Federasyonu, Türkiye’nin doğalgaz temininde birinci, petrol ve taş kömürü temininde de ilk sıralarda yer alan bir kaynak ülkedir. Türkiye’nin enerji ihtiyacının karşılanmasında payı dörtte birdir.
***
TOBB, MÜSİAD gibi merkezi yönetimden korkanların, bilip de diyemediği gerçek şu: Enerjinin yüzde 70’ı dışa bağımlı olunca ve bir de paran olmazsa olacağı bu… Gel de Putin’e kafa tut!.. Ama muhterem ahaliye bakarsanız esip, gürlemediğimiz ülke ve kişi yok!..
***
Bu kesintiyi de izah ederler; İran’ın üstüne de yıkar giderler. Buna inanan olacak mı? Elbette olacak. Hem de mebzul miktarda.
***
Yaklaşık 100 bin MW elektrik kurulu gücü var. Buna mukabil "pik talep" 50 bin MW; minimum talep gücü de 16 bin MW civarında. Enterkonnekte sistem çok yaygın. Bir arıza, bir bakım anında yük aktarmak çok kolay. Yani, 50 bin MW kapasite fazlalığı var. İletim ve dağıtım hatlarında bir sıkıntı yok. Geriye kalıyor ham madde sıkıntısı ve özel santrallerin düşük fiyat nedeniyle üretimi kısmaları.
***
İsterseniz konuyu biraz açalım: EPDK verilerine göre 2020 yılı sonu itibarıyla 96 bin MW’lık kurulu gücün, muharrik güce göre dağılımı şöyle:
- Hidrolik %25,6
- Doğaz Gaz %22,7
- İthal Kömür %20,5
- Linyit %12,5
- Rüzgar %8,1
- Güneş %3,7
***
Yani, kurulu gücün (Bunu santral olarak okuyun) yüzde 43’ü yani yarısı ithale bağlı. Peki üretimin dağılımı ne? İsterseniz 2020 yılında üretilen 295 milyar kWh elektriğin elektrik muharrik güç itibarıyla dağılımın verelim;
- Hidrolik %26,6
- Doğal gaz %23,6
- İthal kömür %21,2
- Linyit %13,0
- Rüzgar %8,4
- Güneş %0,1
***
Demek ki, üretimin yüzde 45’i ithal enerji kaynağından. Durum böyle olunca; ithalattaki bir sıkıntının elektrik üretimine etkisinin olumsuz olacağı muhakkak. Dünyada arz sıkıntısı olmadığına göre geriye, ithalatta çekilen sıkıntı akla geliyor. Acaba, “tulumba da bitti” de ithalat yapacak paramız kalmadı da olan borcu bile ödemede sıkıntı mı çekiyoruz?
***
Diyorlar ki; İran doğal gazı kesti? Peki, İran doğal gazı toplam tüketimin yüzde kaçı? 2020 yılında tüketilen 48,1 milyar metreküp doğal gazın yüzde 11’ine karşılık gelen 5,3 milyar metreküp. İsterseniz, ithal ettiğimiz ülkeleri de paylaşalım, milyar metreküp olarak.
- Rusya 16, 2 (%34)
- Azerbaycan 11,5 (%24)
- İran 5,3 (%11)
- Cezayir (LNG) 5,6 (%12)
- Nijer 1,9,
- Diğer 7,6.
***
Bir bilgi daha, 2020’de depolanan gaz 2,5-3,0 milyar metreküp. Herhalde 2021’deki de bundan aşağı değildir.
***
Soru şu: Bu kadar ithalatın içerisinde İran’dan gelen yüzde 11 doğal gazın durması, bu denli yoğun elektrik kesintisine neden olabilir mi? Ya da bu gazı, rahat karşılayabilecek yedek gaz neden devreye alınmadı? Yoksa o da mı bitti? Yoksa para kalmadığı için ithalat sıkıntısı mı çekmeye başladık? Dostlar; İran'dan kesilen gaz nedeniyle, bu denli elektrik kısıntısı biraz garibime gitti.
***
Geriye kalıyor ithal kömür ve doğal gaz ile yapılan üretimin pahalılaşması dolayısıyla satış fiyatı düşüklüğü nedeniyle rölantiye alınması, mı kesintinin bir başka nedeni?
***
Son soru da şu: Doğal gazın yüzde 28’i elektrik üretiminde kullanılıyor. Bu yaklaşık, İran’dan gelen gazın 1,5 milyar metreküplük kısmı elektrik üretiminde kullanılıyor demektir. Kusura kalmayın da bununla üretilecek elektriği hidroelektrik santralarından bile üretebilirsiniz? Yoksa HES’lerde de mi su kalmadı?
***
Gerçekten garip geldi bana? Sanayi ve Ticaret Odaları, OSB ve Serbest Bölge Başkanları ve dahi sanayiciler ve dahi çiçeği burnunda, sıcağı sıcağına iktidara açık desteğini açıklayan MÜSİAD Kayseri Şube Başkanı dostumuza da garip gelmez mi kesintiler acaba?
